Thay Lời Phi Lộ   |   Tiểu Sử   |   Tác Phẩm   |   Tiếng Đàn   |   Giọng Hát   |   Bài Viết   |   Trang Chính  |  

 
 

Saigon Nhớ Saigon Thương (Anh Ngọc)

Một Đời Tôi Hát
(Anh Ngọc)

Bài T́nh Ca Trong Chiều
(Mai Hương)

Muộn Màng
(Minh Châu)

Ngày Tháng Nào Yêu Em
(Minh Châu)

Bài Hát Mùa Xuân
(Quỳnh Giao)

Bài Thơ Xưa Cho Em
(Quang Tuấn)

Cô Hàng Cà-Phê
(Quang Tuấn)

Duyên Thề
(Quang Tuấn)

Huyền
(Quang Tuấn)

Lời T́nh Cuối
(Quang Tuấn)

Những Con Đường Thành Phố Tôi Yêu
(Quang Tuấn)

Nhớ Em Một Ngày Nắng Saigon
(Quang Tuấn)

Nói Với Mùa Thu
(Quang Tuấn)

T́nh Khúc Mùa Đông
(Quang Tuấn)

Thiên Lư Bên Đời Vẫn Ngát Hương
(Quang Tuấn)

C̣n Nhớ Ǵ Khi Xa Huế
(Tôn Nữ Liên Hương)

Tóc Em Vẫn Là Hương Của Mẹ
(Tôn Nữ Liên Hương)

Hoa Tàn Trong Gió
(Thanh Trang)

Bài T́nh Ca Trong Đêm
(Thanh Trang)

Một Ngày Qua Đi
(Thanh Trang)

Cám ơn các bạn đă ghé qua trang nhạc này của Thanh Trang. Xin mời trở lại để thưởng thức những bài chưa đưa vào đây hôm nay .

Duyên Thề

Bài hát đầu tay. Sàig̣n 1962, ngày tôi đang ở năm thứ hai Trường Luật Saigon. Trái với sự suy đoán của  hầu hết những thính giả đă từng yêu thích bài hát này, không hề có bóng dáng một người con gái bằng xương bằng thịt nào ở ngoài đời. Ngày đó, những lúc yên tịnh, tôi đang đọc quyển "Le Bouddha" của Foucher, và cho đến đây th́ tôi đă được nghe khá nhiều bài hát nói về T́nh Yêu của các nhạc sĩ lớp tiền bối. Nhưng nhớ lại những bài hát nói về t́nh yêu rồi mấy ngày liền đọc và nghiền ngẫm quyển sách về Phật, tự dưng trong ḷng tôi như có tiếng thở dài, tuy rất nhẹ nhàng. Lời lẽ của bài hát do đó cũng như một thứ "triết lư" nhẹ nhàng của tuổi thanh niên về t́nh yêu . Phạm Duy, vài ngày sau khi xem bài hát đă đưa cho Kim Tước là người đầu tiên hát bài ấy trong Ban "Hoa Xuân" của Ông.

T́nh Khúc Mùa Đông

Đà Lạt cuối 68, đầu 69, sau khi rời khỏi Quân Trường Thủ Đức, lên giảng dạy ở một trường Đại Học  Quân Sự. Người bạn gái từ nhiều năm ở Trường Luật lên thăm vào cữ cuối Thu sang Đông. Người bạn gái là người Công giáo; tôi là trưởng nam và gia đ́nh theo truyền thống Đạo Phật. Lúc đó tôi cũng lại đang tiến hành làm thủ tục để xuất ngoại, du học ở Hoa kỳ. Khá nhiều trắc trở về cả hai mặt đạo và đời.

Ngày người bạn trở về Saigon, tôi nhớ những năm tháng tôi cũng ở đấy, nhớ những ngày mưa ngày nắng  hầu như lúc nào cũng có nhau, rồi bây giờ th́ mỗi người một nơi. Bài TKMD có câu :"Thương cho người  về cô đơn với bóng , mây chiều lạc loài đă xuống với Thu mênh mông.." là như thế ! Bài hát viết xong, tôi gửi một bản về cho Mai Hương. Mai Hương là người đầu tiên hát bài này trong ban nhạc của Nhật Trường ở bên Đài Phát Thanh Quân Đội.

Huyền

 Dalat đầu 69 - Tên người con gái trong bài hát không phải là "Huyền" và tôi cũng chả có quan hệ với một  ai tên là "Huyền". Người nghe bài hát, nếu chú ư sẽ nghe ra tên của người con gái ấy! Tôi soạn phần nhạc của bài hát vào một buổi trưa, sau giờ giảng ở Trường, và ra ngồi uống tách cà-phê, suy nghĩ vẩn vơ nơi của hàng Mekong bên hông chợ Hoà B́nh ở Dalat. Tối về, soạn phần lời; hai ngày sau th́ hoàn tất. Gửi một bản chép tay về Saigon cho cố nhạc sĩ Vũ Thành. Ông đưa nó vào ban nhạc của Ông bên đài Tiếng Nói Tự Do để Anh Ngọc hát với ba giọng nữ phụ hoạ (trong đó có Mai Hương). Kế đó Anh Ngọc đem bài hát qua hát trong ban "Tiếng nhạc tâm t́nh" của Ông. Khoảng hai tháng sau th́ tôi lên đường qua Hoa kỳ. Có một câu trong bài mà sau khi gửi đi rồi tôi muốn chữa mà không kịp :"Khóc không nguôi lệ xót xa trong anh chiều nay..".Tôi đă muốn chữa nó lại là :"Nói sao vơi niềm xót xa trong anh chiều nay.."  Tôi vốn không thích những màn khóc lóc khi nghe những bài hát. Làm thế nào mà mấy chữ khóc lóc đó lại lọt vào bài hát của tôi th́ kể cũng là sự lạ !

Nói Với Mùa Thu.

Dalat 1969, trong những ngày chờ xuất ngoại. Một hôm đọc tạp chí "Văn" thấy có bài Thơ "Nói với mùa  Thu" của Kim Tuấn (tác giả những bài Thơ trước đó được Nguyễn Hiền phổ nhạc, như bài "Anh cho em mùa Xuân") Thơ Kim Tuấn th́ thường rất là dịu dàng và dung dị, đầy chất thiên nhiên ở trong đó. Đọc bài thơ, tôi tưởng chừng như có nét nhạc nằm mai phục sẵn. Tôi phổ nhạc cho bài Thơ, tuy có sửa đổi , sắp xếp lại khoảng 50% so với nguyên tác để giai điệu được thoải mái, không bị lời thơ g̣ ép. Làm xong th́ vừa lúc khăn gói lên đường đi Mỹ. Cất nó vào "hồ sơ văn nghệ cá nhân" ṛng ră hơn 30 năm ! Suốt thời gian đó tác giả bài hát c̣n mải lo đeo đuổi việc học hành, rồi về tiếp tục công việc giảng dạy ở Dalat, rồi  sau đó là đối phó với cuộc sống đă hoàn toàn bị đảo lộn từ tháng Tư năm 75 !

Saigon Nhớ, Saigon Thương...

1978, liền sau khi ở trại tập trung của Cộng sản ra. Quê nội của tôi ở Hà Nội, nhưng tôi lớn lên trong Nam,  ở Saigon từ năm 1950, do đó tôi gắn bó với miền Nam nói chung và Saigon nói riêng hơn là so với miền Bắc hay Hà Nội. Nội dung bài hát, ngoài việc nói lên những t́nh cảm sâu đậm nhất đối với một thành phố  tôi đă có thật nhiều kỷ niệm, c̣n nói rơ một thái độ chính trị đối với thời cuộc, như người nghe có thể nh́n ra rất rơ ràng minh bạch ! Lần đầu tiên hát ca khúc này trong chương tŕnh "nhạc thính pḥng" ở Houston,  Texas vào năm 92, Ông Anh Ngọc đă hát đúng theo nguyên tác. Nhưng qua năm sau, khi hát trong CD "Quê Hương và T́nh Yêu" th́ Ông lại kết thúc bằng một câu coda :"Saig̣n ơi, đêm dài rồi sẽ qua!" Kể ra  th́ sự thêm thắt đó cũng không đi ra ngoài cái ư chứa đựng trong một câu trước đó ở nguyên tác, nhưng kết luận của bài hát không phải là như vậy! Câu kết luận theo nguyên tác có ư nghĩa rơ ràng và triệt để hơn  nhiều :"Khi mà tiếng hát giọng cười từ con tim lên nở thắm trên môi" ! Tức là khi con người không c̣n phải sống trong chế độ mà tiếng hát giọng cười - các biểu tượng rơ nhất của niềm hạnh phúc nơi con  người - đều do "Đảng" và "Nhà Nước" quản lư!

Những Con Đường Thành Phố Tôi Yêu .

Saig̣n 1982 - Ở trại tập trung của Cộng sản trở về với gia đ́nh lần thứ hai! Bộ mặt của Saig̣n đă hoàn  toàn khác lạ ! Những lúc rời khỏi nhà, tôi thường t́m đi trên những con đường cũ và tương đối vắng xe vắng người để nhớ những ngày tháng cũ. Những con đường như Tú Xương (tên cũ là Thévenet, ngày tôi học ở trường Tiểu Học Jauréguiberry) c̣n tương đối vắng bởi hai bên đường đều là biệt thự, c̣n như đường Cường Để bên hông Hải Quân Công Xưởng cũ (Ba Son cũ) khúc gần bờ sông th́ không c̣n cái êm ả như thời trước những năm 60. Tôi nhớ những chiều cuối tuần khi xưa, vào cái thời 55-60, gặp hôm nào buổi chiều có cơn mưa vừa tạnh , có dịp chạy xe ngang bờ sông, nh́n ánh nắng vàng về phía bên kia sông, miệt Thủ Thiêm, thấp thoáng dăy núi Vũng Tàu- Bà Rịa tận ngoài xa, trông thật là hiu hắt ! Bây giờ,  vào đầu thập niên 80 này, trở về đây chỉ tự thấy ḿnh như một kẻ hoàn toàn xa lạ.

Bài Hát Mùa Xuân

1980 -Những bài hát về mùa Xuân của ta từ xưa đến nay phải nói là nhiều! Những bài hát có nhắc nhở đến mùa  Xuân (hay các mùa khác, ngọai trừ mùa Hè, chả biết lư do v́ sao, có thể tại mùa Hè nóng nực quá nên các  nhạc sĩ lo trốn nắng, trốn nắng th́ không thấy trời đất ǵ nữa nên không t́m ra hứng chăng?) th́ phải nói là  đếm không xuể! Thế nhưng các bài hát thuộc dạng đồng ca hay hợp ca th́ lại không có bao nhiêu.

Trước thập niên 50 th́ Xuân đến, Tết đến, bài hát không thể thiếu trong các chương tŕnh phát thanh ở các  Đài bên nhà là bài "Xuân và tuổi trẻ", nhạc của La Hối (người Trung Hoa) và lời của Thế Lữ. Bài hát thật  hay, thật tươi sáng. Giai điệu đă đẹp, mà phần lời lại c̣n là của một nhà Thơ ("Mới")nổi tiếng th́ tưởng khỏi cần phải bàn! Giữa thập niên 50, bài "Ly rượu mừng" của Phạm Đ́nh Chương xuất hiện. Có một nhà  văn nhà thơ nào đấy đă từng có ư kiến là "Tết đến không có bài "Ly rượu mừng" th́ kể như không phải là Tết"! Th́ cũng có lư;đối với những tâm hồn yêu nhạc. (Bởi bằng không th́ sẽ có người nói rằng không cho đốt pháo th́ không phải là Tết; hoặc không cho chơi "Bầu Cua Cá Cọp" vào những ngày đầu năm th́  không phải là Tết"! v.v..)

Một ngày mùa Xuân, Tết đến, khoảng gần giữa thập niên 80, tôi đi quanh quẩn trên đường phố Sàig̣n,  nhớ những mùa Xuân xưa. Không c̣n nghe "Xuân và tuổi trẻ", không c̣n nghe "Ly rượu mừng", không c̣n nghe những bài hát - lọai đồng ca- về mùa Xuân. Nói chung là chẳng c̣n nghe những bài nào có nhắc đến chữ "Xuân" của các nhạc sĩ xưa kia sáng tác dưới chính thể Việt Nam Cộng Hoà! Về nhà, tôi viết hai bài: bài "Nhớ em một ngày nắng Sàig̣n" và bài "Bài hát mùa Xuân".Quỳnh Giao là người đầu tiên hát bài  này. (Hoà âm của Duy Cường). Đây là món "quà Xuân" mà tôi muốn gửi đến mọi người, cho dù mùa Xuân ở ngoài trời có đến hay không hoặc đă đến hay chưa. Thơ Xuân Diệu từng có câu:

 

"Xuân ở giữa mùa Đông khi nắng hé

Giữa mùa Hè khi trời biếc sau mưa

Giữa mùa Thu khi gió sớm bay vừa

Lùa thanh sắc ngẫu nhiên trong áo rộng.."

(Trích "Xuân không mùa" của Xuân Diệu)

Nhớ Em Một Ngày Nắng Saigon

Saig̣n 1983-84 - Tự lời lẽ trong bài hát đă đủ nói lên tất cả. Riêng h́nh ảnh người con gái trong bài này  khác với tất cả những h́nh ảnh thiếu nữ trong những bài khác, chỉ là một biểu tượng cho tất cả những nữ  sinh viên xinh xắn và dễ thương của tôi khi xưa ở Đại Học, mà tôi biết là sau năm 75 đă không ít người rời khỏi nước cũng như rơi vào những nghịch cảnh bi đát.

Bài Thơ Xưa Cho Em...

California 2001 - Quang Tuấn vừa thực hiện xong cái CD "Huyền" trong đó có 4 bài của tôi. Anh ta đang  chuẩn bị "thừa thắng xông lên". Một bữa Quang Tuấn hỏi tôi xem có bài nào theo tiết điệu Rhumba hay  Cha Cha Cha để nếu như anh làm một CD gồm "10 Ca khúc Thanh Trang" th́ có "cái rộn ràng một chút để thay đổi không khí"! Tôi nói tôi chỉ tiếc không có trong tay một dàn nhạc, chứ c̣n nếu có th́ trong mười bài tôi làm hoà âm và điều khiển th́ thể nào cũng phải có ít nhất là bốn bài theo loại Rhumba, bởi xưa giờ tôi rất thích loại tiết điệu này. Ít hôm sau tôi đưa cho QT bài BTXCE. Đem về được đâu vài hôm, một buổi tối, khoảng 11 giờ đêm, chàng ta gọi điện thoại nói hớn hở :Anh ơi, em lại như Ông Anh Ngọc nữa rồi ! Cái khúc giữa, em hát thấy đă quá!" Sở dĩ có cái điển tích "Như Ông Anh Ngọc" là bởi năm 1992, sau khi tôi đưa bài "Những con đường thành phố tôi yêu" cho Ông Anh Ngọc th́ một đêm - 12 giờ - Ông gọi điện thoại nói ngắn gọn "Tôi ngồi hát bài anh đưa, thấy thích quá nên gọi để nói cho anh biết, thế thôi!"

T́nh ư của bài BTXCE? Thường thường khi c̣n trẻ, ta có - hoặc không có - những mối t́nh không có ra  đâu vào với đâu do vụng về, chưa biết phải làm sao cho đúng, nói năng như thế nào cho phải cách, tuy  chữ T́nh vào lứa tuổi đó rất trong sáng, nồng nàn. Thế rồi chẳng đi đến đâu th́ vẫn là kết cuộc tương đối  phổ biến! Thế nhưng v́ ta c̣n trẻ nên ta cứ thế mà "thăng hoa"  cho mọi việc, cho dù "cuộc t́nh" có "đầu Ngô ḿnh Sở" ra sao đi nữa ! Giấy bút sẵn đây, ta "thêu" nên những chuyện t́nh thơ mộng, ta "dệt" nên  những kỷ niệm đầy "lưu luyến" ! Tôi có nói quá đi chăng?

Lời T́nh Cuối

California 2002- "Duyên Thề" là nói về những chuyện t́nh mà tôi quan niệm chỉ khi thực sự yêu nhau  người ta mới cảm nghiệm được. Chỉ phiền có một nỗi là "chỉ cảm nghiệm được" khi chuyện không thành!

Và người ta cứ măi măi không nguôi ngoai được! "Yêu" mà c̣n cảm thấy nguôi ngoai được với thời gian  th́, theo tôi, e rằng nên dùng chữ khác ! Ngược lại, "Lời T́nh Cuối" là chuyện t́nh "xảy ra hằng ngày". Có ǵ  đáng trách ở đây chăng? Hẳn là không! Albert Camus trong quyển "La Chute" của Ông, có cài vào miệng một nhân vật trong sách câu này:"Nhũng cuộc t́nh lớn trên thế gian th́ cũng tựa như những thiên tài; mỗi  thế kỷ th́ người ta cũng chỉ bắt gặp chừng đôi ba vụ "!Khi lên danh mục cho CD "10 Ca Khúc Thanh Trang", Quang Tuấn đă trù tính sẽ hát bài Valse tựa là "Một ngày, một đời", bài mà lần đầu tiên sau khi  nhận được rồi hát thử, anh nói với tôi là anh hát thấy rất "phê"! Một buổi sáng Chúa Nhật tôi có việc gần cái City nơi QT cư ngụ. Tiện đường tôi ghé qua. Thấy giáo sư piano Hoàng nhà ta (tốt nghiệp QGÂN khi xưa) đang ngồi gơ nốt nhạc trên cái Keyboard của gia chủ, trong khi gia chủ c̣n bận loay hoay trong bếp  với món "bún ḅ xào " để đăi khách. Thêm tôi vào nữa gia chủ phải làm thêm một khẩu phần ! Nhân thấy có tờ giấy để chép nhạc dựng nơi giá nhạc của chiếc Keyboard, tôi lấy xuống, rút cái bút nơi túi áo ra  chép vội phần nhạc của bài "Lời T́nh Cuối", xong rồi để lại giá nhạc nói với Hoàng giáo sư :" Này, anh  đánh thử bài này cho ra bài ra bản, chứ nảy giờ anh gơ toàn là cái ǵ đâu đâu!" Đúng là Giáo Sư Piano có khác ! Nh́n vào độc tấu như thể ba phút sau là đă sẵn sàng ra sân khấu ! Gia chủ đứng trong bếp lắng tai  nghe ! Vừa nghe vừa lững thững bước ra cạnh đàn để nghe cho rơ (Tuy âm thanh phát ra từ cặp loa với công suất cỡ trên 200 watts cũng không thể gọi là yếu). GS Hoàng nhà ta đánh đi đánh lại bốn năm lần; xong mỗi lần lại lẩm bẩm nói:"Có lư, có lư !" Gia chủ quay qua tôi nói:"Anh cho em phần lời luôn!". Tôi  lưỡng lự: đương sự đă chuẩn bị hát bài Valse của tôi, bây giờ ḿnh lại lôi ra bài này th́ chả khác nào người ta đă xin cưới một đứa con gái của ḿnh, giờ lại đi dắt theo một đứa khác để cho "nó" thấy, ngộ nhỡ "nó" đổi ư kiến th́ sao? Nhưng chả lẽ cậu ta hỏi mà tôi lại không thêm phần lời vào bản nhạc? Chỉ vài  tuần sau, một buổi sáng tôi đang ngồi trong sở làm th́ điện thoại reo. Đầu giây là Quang Tuấn! "Anh ơi, Em quyết định rồi! Em sẽ hát bài "Lời T́nh Cuối" chứ không hát "Một ngày một đời! ".Tôi toan hỏi:"Bộ em sắp sửa chia tay với ai đó chăng?" nhưng lại thôi !

Cô  Hàng Cà Phê và Thiên Lư Bên Đời Vẫn Ngát Hưong

Hai bài hát cùng một thời điểm trong đời! Lúc ấy tôi đang tính chuyện trốn ra khỏi nước và thường lui tới  nhà một người bạn ở trong vùng Long Thành. Anh là sĩ quan hành chánh tài chánh thời VNCH, và sau khi ra khỏi trại tập trung đă phải t́m đường ẩn náu nơi một thôn ấp tân lập tại Long Thành trong khi vợ con vẫn ở lại Saig̣n. Anh mở một quán cà phê loại "bỏ túi", không chính thức để bán cho đám người đi làm rừng , làm than ở vùng đó. Một buổi xế trưa ghé thăm anh th́ anh đóng cửa , cài cổng, rủ tôi ra một quán cà phê mới mở trong Ấp. Anh giải thích ngay: "Mấy tuần nay, đám khách trẻ của tôi bỗng dưng thưa thớt dần; để ḿnh ghé lại đàng đó coi xem cà phê của họ ngon cỡ nào!" Đến nơi th́ hoả ra là cà phê không ngon, thế nhưng cái "đám trẻ" mà anh bạn tôi nói, sở dĩ họ kéo nhau đến đây là bởi quán hàng ọp ẹp đó lại có cái mà anh bạn tôi không có: hai cô con gái trạc mười bẩy mười tám, con của vợ chồng gia chủ là những người thuộc chế độ cũ cũng đang t́m đường lánh nạn ở chốn này! Buổi xế trưa, có tí nắng hanh ngoài trời, ngoài đồng cỏ mấp mô đến tận b́a rừng. Trong quán có cái máy cassette cũ kỹ to bằng ba bàn tay, đang  phát bài "Cô hàng cà phê" của cố nhạc sĩ Canh Thân, một bài hát vừa có giai điệu mộc mạc nhưng hay, và lời lẽ lại có duyên! Anh bạn tôi lựa lời làm quen với Bố của hai cô bé. Hoả ra đều cùng là cựu Sĩ quan QLVNCH vừa mới từ trại tập trung ra cả! Không được phép cư ngụ ở thành phố, hai vợ chồng người đó  phải di tản ra chốn hoang dă này, và hai cô gái đành tạm thời phải bỏ học, đứng bán cà phê! Cách đó vài  hôm th́ ở Saig̣n , một người bạn khác của tôi v́ biết rằng tôi đang "t́m đường đi" và trước kia từng du học ở Hoa kỳ nên đă cùng Bố Mẹ anh ta khẩn khoản nhờ tôi cho cô em gái cùng đi theo. Cô này cũng trạc tuổi mười chín đôi mươi và trước năm 75 th́ đang học năm cuối cùng về piano ở Quốc Gia Âm Nhạc. Cô  bé trông người rất dịu dàng, xinh xắn. Hai cô bé đứng bán cà phê ở cái quán chiều hôm đó tôi với anh bạn ghé đến cũng xinh xắn chả kém ǵ! Đêm hôm ấy tôi ở lại nhà của anh bạn. Hai anh em ngồi trước hiên  nhà nhấm nháp cà phê và hút thuốc lá vặt! Một đêm trăng tṛn nơi chốn thôn ấp vắng lăng. Ven mái nhà lợp tôn là một dàn Thiên Lư chi chít lá. Hoa nhỏ li ti nên dù trăng sáng cũng chả thấy chúng đâu; chỉ từ mùi hương dịu ngọt và đằm thắm toả ra trong đêm th́ mới biết chắc đây là hoa Thiên Lư! Hai anh em ngồi nói chuyện thời cuộc, chuyện "đi đứng", chuyện gia đ́nh, bè bạn v.v. tôi trạnh nghĩ đến những cảnh đời dang dở của mấy cô gái đang tuổi học tṛ mà tôi vừa mới biết đến, nghĩ đến phận ḿnh, đến gia đ́nh, bè bạn,  những người thân. Bốn ngày sau đấy th́ tôi viết xong bài "CHCP" và "TLBDVNH". Bản chép tay bài "TLBDVNG" tôi gửi lại anh bạn, ở cạnh tựa đề bài hát c̣n có câu Thơ:

"Yêu em từ độ Xuân nào
Có hương Thiên Lư ngọt ngào trong đêm"

Quang Tuấn là giọng nam đầu tiên hát bài này. Phía giọng nữ có Quỳnh Giao trong CD "Hoa Xuân" với phần hoà âm của Duy Cường.

Bài CHCP cũng là để tưởng nhớ cố Nhạc Sĩ Canh Thân

Một đời tôi hát

California, 1992 - Bài này là để tặng nam ca sĩ Anh Ngọc Ông trước kia là một trong những người đầu  tiên ở Đài Phát Thanh Sàigon từng hát những bài tôi viết trưóc năm 75 . Hồi ấy th́ cả hai bên đều biết tiếng nhau nhưng không có dịp trực tiếp quen nhau . Những bài hát tôi viết xưa nay mang xúc cảm từ chính bản thân ḿnh nên tất cả đều chỉ hợp với giọng nam . V́ nghề nghiệp cũng như nơi chốn làm việc, sau năm 68 tôi không mấy khi có mặt tại Sàigon và cũng không mấy tích cực trong địa hạt ca nhạc nên làm bài xong tôi thường gửi bài về cho hai người ở Đài: cố nhạc sĩ Vũ Thành và Mai Hương . Gửi đi rồi th́ tôi để tùy các vị ấy muốn làm ǵ đây với chúng th́ các vị ấy làm! Tất cả những lần có ai hát bài hát của tôi trên Đài hoặc trên băng nhựa ở ngoài đời hoặc ở các pḥng trà v.v..th́ tôi, nếu như có biết được cũng là nhờ bạn bè họ báo cho biết! Thỉnh thoảng ghé Đài để thăm người này người kia th́ Nhạc Sĩ Nguyễn Hiền (Trưởng Pḥng Chương Tŕnh) nhờ nhân viên ghi âm vào băng nhựa cho tôi những bài đă được hát trong các buổi phát thanh. Xưa giờ, lúc nào tôi cũng biết ơn những người đă hát bài hát của ḿnh . Người sang tác ca khúc mà không có người hát th́ cũng như – tôi đă quen ví dụ - “diều không có gió”! Tôi với

Ông Anh Ngọc tiếp cận và bắt tay nhau lần đầu tiên ở California vào năm 1991 hay đầu 92 ǵ đấy, lâu ngày  tôi cũng không để ư! Có điều lạ là khi bắt tay nhau và nói những câu mở đầu th́ y hệt như thể hai người bạn cũ xa nhau gần 20 năm, bây giờ gặp lại ! (Năm 1970 khi gặp Khánh Ly lần đầu tiên ở Washington DC, th́ cái ấn tượng của đôi bên cũng đại để như vậy, bởi trước đó – sau khi tôi đă đi Hoa kỳ - Khánh Ly là người hát bài “T́nh khúc mùa Đông” nhiều nhất trong Đài Quân Đội). Hôm “gặp lại” Ông Anh Ngọc ở California, buổi chiều lái xe về trên xa lộ “57 North”, tôi cứ thế mà nghĩ liên miên đến những người như Ông và quá tŕnh sáng tác của tôi . Tôi có thêm tuổi tác chồng chất th́ cũng không ảnh hưởng “quyết liệt”  đến khả năng sáng tác như so với tác động của tuổi tác đối với giọng hát của một danh ca! Nhưng chân ướt chân ráo qua Hoa kỳ (ngay khi chưa “gặp lại” tôi) Ông đă hát bài “T́nh khúc mùa Đông” trong một cuộn băng cassette đầu tiên ở bên này ! Vừa lái xe vừa suy nghĩ miên man, được đâu khoảng 10 miles, lúc ngang qua địa phận của thành phố Anaheim th́ bỗng dưng cái câu “Một đời tôi hát những bài t́nh ca  cho người…” xuất hiện trong đầu! Câu đó “dắt theo” một giai điệu! Khi xe về đến cổng garage ở Temple City nơi tôi ở th́ phần nhạc của “bài hát” đă hoàn tất. Khuya về tôi viết cho xong phần lời. Hôm sau tôi gửi cho Ông Anh Ngọc bài hát ấy, kèm theo bài “Những con đường thành phố tôi yêu”. Vài tuần sau Ông gửi  cho tôi cuộn băng cassette có ghi âm Ông hát cả hai bài đó. Nghiêm Phú Phi đệm dương cầm. Nhưng  năm đó Ông c̣n “trẻ” do đó Ông chưa chịu hát bài MĐTH khi Ông ra cái CD “Quê hương và T́nh yêu” vào năm 93. Măi đến năm 2002 th́ Ông mới chịu hát bài đó trong CD “Một đời tôi hát! (Khánh Ngọc, giọng hát  trong Ban Thăng Long thuở xưa, cũng vừa hát bài này trong CD “Đôi mắt người Sơn Tây” của Bà)

C̣n Nhớ Ǵ Khi Xa Huế?

California 2002 - Tôi có mấy người quen có chân trong "Hội nhớ Huế" ở Nam California. Tôi hỏi xem mỗi  lần họp mặt th́ họ làm những ǵ . Người ta bảo là "Th́ cũng đại để như ở các hội đoàn mang sắc thái địa phương, ngành nghề , trường sở v.v..Mỗi lần họp th́ có chương tŕnh này chương tŕnh kia rồi cùng nhau ăn uống, đàn hát." Nghe đến khoản "đàn hát" th́ tôi hỏi xem có phải nếu là "Hội nhớ Huế" th́ chủ yếu là đàn hát các bài hát nói về miền Trung, về xứ Huế. Người ta bảo:" Cũng không hẳn là như thế, nhưng cũng thường khi là như thế"! Nghe thế th́ tôi trạnh ḷng bởi tôi là người Saig̣n, mà Saig̣n rộng lớn như thế nhưng lại chưa ai lập ra cái Hội "Nhớ Saig̣n", hoặc cũng có khi có mà tôi chưa biết chăng ? Có điều là có một cô người Huế trong số tôi biết có chân trong cái "Hội Nhớ Huế" kể trên..Cô ta có giọng nói rất dễ thương của con gái Huế . Nhưng cô ta lại không biết hát, tuy cứ có dịp họp mặt ở đây là cô ta chẳng quản  ngại cầm lấy micro để hát ! Nhân đó tôi lại nhớ cố nhạc sĩ Dương Thiệu Tước. Khi Ông c̣n sống, hai bài "Đêm tàn Bến Ngự " và "Tiếng Xưa" vẫn sờ sờ ra đó nên thiên hạ c̣n nể nang, không "tự do thoải mái" để mà viết các ca khúc về xứ Huế . Nhưng Ông mất đi rồi, từ bên nhà qua đến hải ngoại, thiên hạ đua  nhau viết bài hát về Huế với làn điệu có hơi hướng ngũ cung! Tôi thấy cũng vui tai, do đó một hôm tôi bèn nẩy sinh cái ư là tôi sẽ viết một bài hát về Huế - quê ngoại của tôi ở miền Trung - và cho chùa Thiên Mụ, cầu Trường Tiền, sông Hương v.v..đi chỗ khác chơi hết ! Người xa quê đă không đem theo được màu  trời sắc nước của quê hương ḿnh th́ ít ra cũng mang theo được một cái ǵ hết sức đặc trưng là giọng nói! Do đó mới có bài "C̣n nhớ ǵ khi xa Huế?" . Trước đây tôi không quen biết Tôn Nữ Liên Hương,  nhưng cô cũng có chân trong "Hội nhớ Huế" . Người quen của bạn ḿnh rồi ra là bạn ḿnh! Tôi quen biết TNLH qua ngă đó. Tôi gửi cho Cô bài CNGKXH? th́ Cô ấy nói là Cô "rất thích" ! Vừa rồi th́ TNLH đă hát bài này trong CD "C̣n nhớ ǵ khi xa Huế?", sẽ ra nay mai. Bài CNGKXH được đưa vào website này -  cùng với bài Tóc em vẫn là hương của Mẹ - là 2 bài trong số 10 bài của CD đó, do Quốc Toản hoà âm.

Tóc Em Vẫn Là Hương Của Mẹ

California, 2001-  Trên mười năm trước đây, ngày chưa rời khỏi nước, một hôm đang ngồi chờ để cùng họp bàn công việc với một nhóm Kiến Trúc Sư và Kỹ Sư Xây Dựng, tôi thấy có anh KTS trẻ đang đọc tờ "Tuổi Trẻ" . Buồn tay, tôi rút một trang trong số báo anh ta đang đọc; thế nào lại bắt gặp một bài Thơ tựa là "Hương Bồ Kếp"! Ṭ ṃ tôi đọc th́ thấy có cái ư hay hay: Một anh thanh niên ở một tỉnh nhỏ, yêu một cô học tṛ. Cô học tṛ thường gội đầu bằng nước Bồ Kếp cho nên mỗi lần hẹn ḥ với nhau th́ mùi hương Bồ Kếp trên tóc cô gái khiến anh thanh niên nọ nhớ đến Mẹ ḿnh ở dưới quê cũng thường gội đầu bằng nước Bồ Kếp. H́nh ảnh một cái tỉnh lỵ nhỏ, xung quanh đă là nông thôn, cùng h́nh ảnh một cậu trai trẻ và một cô gái tuy đang làm việc và đi học ở Tỉnh nhưng gốc rễ vẫn c̣n rất gần với thôn quê làng mạc. Rồi hương Bồ Kếp là một cái ǵ rất b́nh thường, dung dị; một cái ǵ đấy rất gần gũi với hương sắc của quê hương. Và cạnh đấy là h́nh ảnh của một người Mẹ.

Hơn mười năm sau, ở California, cách xa đất nước một cái đại dương, tôi nhớ đến t́nh ư của bài Thơ có lần ḿnh bắt gặp hơn mười năm trước. Tôi sắp xếp cấu trúc của bài hát sao nghe như một bài Thơ phổ nhạc, tuy lời Thơ th́ tôi chả c̣n nhớ được bao nhiêu . Do đó phải "chế biến" ra khá nhiều! Tôn Nữ Liên Hương lần đầu tiên khi thấy bài hát và nghe bản nhạc do tôi soạn hoà âm và đàn thi cô đă có thiện cảm với nó ngay. Đây cũng là một bài trong CD "C̣n nhớ ǵ khi xa Huế?" của Tôn Nữ Liên Hương.

Ngày Tháng Nào Yêu Em

Dalat mùa Xuân năm 1973. D. đă tốt nghiệp sau bốn năm Đại Học. Trước đấy, D. là học sinh trường nữ Trung Học “Couvent des oiseaux”. Ra trường th́ D. được một ngân hàng tư ở Saigon tuyển dụng ngay. Hai bên tạm biệt nhau và cứ đinh ninh là cũng phải khá lâu nữa th́ mới có dịp gặp lại. Chưa tṛn tháng, một buổi chiều sau giờ giảng, vào pḥng dành riêng cho các Giáo Sư bên Viện Đại Học th́ tôi nhận đuợc một xấp thư từ các nơi gửi về; trong có lá thư của D. Bóc ra xem, chỉ có mấy ḍng ngắn gọn :”Em đă đuợc người ta cho thuyên chuyển lên chi nhánh ở Dalat. Hy vọng khoảng đầu tháng tới em đă có mặt trên đó”!

Mùa Xuân chưa dứt, lũ hoa Đào vẫn c̣n phơn phớt tím ven hồ Xuân Hương th́ D. đă lại có mặt ở Dalat. Mùa Hè năm đó ấm áp, tuy t́nh h́nh chiến sự ở các Tỉnh Cao Nguyên Trung Phần đă bắt đầu sôi bỏng ! Mùa Thu năm đó ẩm thấp, mưa nhiều. Sang Đông th́ khô ráo nhưng lạnh căm. Hàng ngày đi làm, D. mặc áo dài , bên ng̣ai có khóac cái áo len mỏng. Gần tới ngày Lễ Noel , một buổi chiều ngang qua phố tôi thấy trong khung kính một cửa hàng nọ có bầy bán một chiếc  áo len màu xanh dương nhạt, loại “Turtle neck” !

Áng chừng th́ cũng vừa khổ người của D. Chiều đến, tôi ngồi uống ca-phê với anh bạn ở nhà hàng Mekong ngang khu chợ Ḥa B́nh. D. đi làm về với hai cô bạn, ngang qua đấy th́ bước chậm lại , nh́n vào bên trong cửa kính. Tôi bước ra . Cô nàng khoanh hai cánh tay trước ngực, trông có vẻ lạnh, nói:”Anh đưa em về chứ ?” Tôi lấy xe đưa D. về. Đến cổng, tôi nói là phải quay lại với anh bạn đang chờ ở nhà hàng, và dặn:” Tối nay em nói với N. (tên người em gái) đo vai, ṿng ngực, thân áo, … rồi chiều mai cho anh mấy con số đó” ! D. nhỏen miệng cười :”Anh mà cần mấy con số đó à ?” Xong rồi vụt chạy vào sân trong. Chiều hôm sau, tôi ngồi bên trong khung kính nhà hàng Shanghai , D. đi làm ra, ngang đó dừng lại. Tôi bước ra, chưa kịp nói ǵ th́ cô ấy nắm lấy một bàn tay tôi, lật ngửa ra và lấy cái bút “bi” hườm sẵn trong tay viết lên ba con số. Từ bấy đến nay, năm tháng qua đi, tôi không c̣n nhớ ba con số đó, tuy khổ người cùng vóc dáng của D. th́ lúc nào tôi cũng h́nh dung ra đuợc dễ dàng.

Giữa năm 1982, tôi từ trại giam của C.S. ra. Một ngày nọ, bốn người sinh viên cũ, một nam ba nữ ghé nhà thăm tôi. Họ báo tin D. đă qua đời v́ bệnh ung thư gan. Một cô rút trong giỏ tay ra một tấm ảnh “Polaroid”, nói với tôi là ngày họ vào thăm D. ở bệnh viện th́ th́ D. muốn cùng nhau chụp chung tấm ảnh kỷ niệm. Không có sẵn máy ảnh, một anh chạy vội về nhà đem đến cái máy Polaroid. Chụp đuợc vài tấm. D. nhắn một cô là sau này có dịp gặp lại tôi th́ biếu tôi một tấm. Tấm ảnh chụp bên trong pḥng bệnh, tuy có “flash” nhưng ánh sáng vẫn thiếu. Tôi nh́n tấm ảnh, thấy vẫn mái tóc dài khi xưa nhưng gương mặt đă có phần già đi và tiều tụy. Trong tấm ảnh, D. mặc cái áo len lọai “Turtle neck” màu xanh dương nhạt nhưng trong ảnh th́ màu lại lên đậm. Chiếc áo tôi mua làm quà Noel cho D. năm xưa, vào giữa mùa Đông ở Dalat.

Chiều Đông 

Nam Cali, mùa Đông 04-05   

Đấy là bài hát duy nhất trong số những bài tôi viết từ xưa đến giờ mà quá tŕnh hoàn tất kéo dài không duới 40 năm !

Khoảng năm 1958, năm tôi 16, một lần tôi lên Dalat vào đầu mùa Đông. So với cái lạnh bây giờ ở xứ này th́ cái “lạnh” ngày đó vào dịp cuối Thu đầu Đông thực ra chả có thấm tháp ǵ, thế nhưng đối với một cậu thanh niên lớn lên ở Sàig̣n th́ như thế đă là rét mướt lắm rồi ! Vậy th́ lần đó, một buổi chiều tôi  ngồi trong xe chạy ngang một dọan đuờng đèo, một bên là một cánh rừng già, một bên là thung lũng sâu nhấp nhô trải rộng măi ra tận những ngọn núi xa, xanh thẫm trong cảnh trời chiều hoàng hôn. Và trên không th́ có vài cánh chim bay thật chậm rải về phía mặt trời đang lặn. Lúc ấy tôi có cảm tưởng như đă thấy cảnh tượng này nhiều lần ở một nơi nào đấy. Măi một lúc sau, tâm trí vẫn c̣n giữ nguyên cái ấn tượng ấy th́ tôi mới sực nhớ ra là ḿnh chả có “thấy” nó ở đâu khác hơn là trong câu Thơ của Xuân Diệu đă có lần đọc: “Mây theo chim về dăy núi xa xanh, từng đàn lớp nhịp nhàng và lặng lẽ.. ” Mấy hôm sau nữa th́ một buổi tự dưng trong đấu nẩy ra cái câu “Chiều xa khuất nằng chim bay về ngàn ..” Đi theo câu ấy th́ có ngay câu nhạc như người nghe bây giờ có thể nghe ở ngay đầu bài “Chiều Đông”. Nhưng rồi đến đấy th́ tịt ng̣i, chả có ư ǵ khác. Phần nhạc th́ cũng ngưng ở đấy luôn. Ngày ấy tôi nghĩ là nếu như hoàn tất đuợc một bài hát mở đầu bằng cái ư đó th́ tôi sẽ viết về một buổi chiều Đông. Ít lâu sau th́ một ngày đẹp giời lại t́nh cờ đuợc nghe bài “Chiều Đông” của Phạm Duy, phổ Thơ của Cung Trầm Tưởng. “Chiều Đông tuyết lũng âm u.., bâng khuâng chiều tới tiếp Thu trời buồn ..” ! Nghe rất Thơ, thế nhưng lại có tuyết ở măi đâu bên trời Tây chứ không phải cái cảnh chiều Đông của tôi !

Thế rồi năm tháng trôi qua, cái duyên cái nợ của tôi với Dalat thế nào rồi lại một ngày , sau cái kỷ niệm cũ kỹ ấy, năm 26 tuổi tôi nhập ngũ và lên Dalat giảng dạy ở một quân trường. Th́ ấy là cái thời điểm của bài “T́nh khúc mùa Đông”, nảy sinh từ kỷ niệm với người sau đấy tôi lấy làm vợ. Nhưng cái câu “Chiều xa khuất nắng chim bay về ngàn..” th́ đâu vẫn nguyên đấy, không cục cựa ǵ cả !

Sau “T́nh khúc mùa Đông” một thời gian rất ngắn th́ lại là những năm tháng dài của những mùa Đông  ở xứ người với tuyết và băng giá  thứ thiệt chứ không c̣n chỉ là cái lạnh “hiền lành” của những ngày Đông ở Dalat; tuy cứ mỗi lần nói đến “mùa Đông” là tôi liên tưởng đến những mùa Đông khi xưa ở Dalat chứ c̣n những mùa Đông ở xứ người th́ chả có ảnh hưởng ǵ đến tôi, cho dù tuyết rơi trông có “đẹp” đến mấy !  Rồi một ngày th́ những diễn biến ngoài đời thực cứ thế mà từ từ, tuần tự diễn ra khiến cho từng chữ từng câu trở thành những “phó bản” của cảnh đời thực, t́nh người thực ..

Thuở nay khi viết bài hát th́ bao giờ, đối với tôi, phần nhạc cũng đuợc xây dựng trước trên một cái ư chủ đề, rồi phần lời sau đó “bám” vào đấy mà h́nh thành. Riêng bài “Chiều Đông” th́ cuộc đời thực dẫn lối cho những lời hát, rồi nét nhạc cứ thế mà tuần tự mon men theo ! 

Mây Ngoài Vùng Nhớ ..

Hay cũng có thể gọi là những đám mây đưa ta về kỷ niệm. “Hồn quê theo đám mây Tần xa xa..”; Thơ Kiều có câu như thế. C̣n có thứ mây đưa con người ta về nơi vạn cổ như trong câu “Bạch vân thiên tải không du du..” trong Thơ của Thôi Hiệu đời nhà Đuờng mà Cụ Tản Đà dịch Nôm ra “Ngh́n năm mây trắng bây giờ c̣n bay..”

Mây trong Thơ Văn, trong những bài hát th́ kể như vô tận. Chẳng hạn như hiếm có bài hát “Tiền Chiến” nào mà không có tí mây trong đó ! Thậm chí, trong bài “Tà áo xanh”, nhạc Đ̣an Chuần, lời Từ linh, c̣n có câu:”Em ơi có hoa nào không tàn ,có trời nào không mây ?..” Phải cho cái ông Từ Linh đó , giả như ông c̣n sống, qua Cali ít lâu vào mùa nắng –tức là hầu như quanh năm – để thấy rằng trời không mây là  chuyện thường t́nh!

Có điều không phải mây nào cũng gợi nhớ gợi nhung trong ḷng con người ! Thứ mây vân vũ, xám xịt, báo hiệu cơn mưa th́ chỉ có nước làm cho người ta dễ thấp thỏm để nghĩ đến hiện tại, nghĩ đến cái áo mưa hay cái dù hơn là nghĩ vẩn vơ ǵ đến chuyện khác. Tất nhiên ngọai trừ trường hợp người mẹ, người vợ ở nhà nh́n mưa giông mà nghĩ đến con hay chồng ḿnh ở ng̣ai trận mạc hoặc phải lao động vất vả ở ng̣ai trời. C̣n kỳ dư th́ chỉ có những đám “mây hiền” trong một khung trời hoang vắng, xa xăm, th́ mới dễ gợi nhớ đến đủ thứ nhớ trên đời này!

Nếu để ư th́ ta sẽ thấy là một khung trời xanh không tí gợn mây sẽ không bao giờ có đuợc chiều sâu hay chiều xa. Phải có những đám mây, tốt nhất là mây “vảy cá” (“Sirius”) trải rộng ra tận chân trời th́ mới dễ tạo đuợc chiều sâu, chiều xa cho khung trời. Một khi tầm nh́n đuợc “dẫn dắt” về một khoảng xa th́ bấy giờ ư thức mới đuợc “lái” về một ngơ ngách nào đó trong quá khứ, trong kỷ niệm. Mà không phải lúc nào trong ngày th́ cũng là như thề. Cũng một khung trời có mây “vảy cá” như vậy vào một buổi sáng cỡ chín mười giờ th́ không “hiệu nghiệm” bằng một buổi trưa vắng lặng ở một khoảng trống, một nơi ta quen gọi là chốn “đồng không mông quanh”! Vào những lúc chiều tà, “bóng xế ngẩn ngơ” th́, ôi, hiệu quả lại càng ác liệt hơn nữa!

Thưở c̣n trẻ thơ, có lẽ hiếm có mấy ai đi thơ thẩn nh́n trời nh́n mây rồi nhung nhớ vẩn vơ.. Đến cái tuổi đôi mươi th́ lúc bấy giờ trời và mây bắt đầu tác động mănh liệt vào cảm xúc, vào trí tưởng tượng nơi mỗi con người. Chỉ có điều là càng trẻ th́ quá khứ càng ngắn, và có “nhớ” th́ cũng đại khái hay in ít thôi! C̣n tuổi tác càng cao dần lên th́ quá khứ càng dài, và đến một lúc nào đấy th́ người ta không c̣n nh́n tới mà chỉ thích nh́n lui. Những tháng ngày như thế th́ những đám mây trắng bay lơ lửng ở trên trời đối với người nghệ sĩ hay những con người nhậy cảm bao giờ cũng là nguồn cảm hứng cũng như liên tưởng phong phú. Tuy luôn luôn vẫn có chen lẫn tiếng thở dài, cho dù cuộc đời có an b́nh thư thái, có “đẹp” đến đâu đi nữa! 

Tóc Buồn Muôn Thuở

Về một bài hát có khung trời kỷ niệm của trường Nữ Trung Học Gia Long !

Tôi có cô bạn trẻ ( ít ra th́ cũng là trẻ hơn tôi ) xưa là nữ sinh trường Trung Học Gia Long. Có lần tṛ chuyện, cô ấy nhắc đến “màu áo tím” nơi cái trường nữ Trung Học đó. Tôi găi đầu găi tai, thấy có điều “lạ” ! Ngày tôi c̣n trẻ -trẻ thật, tức là vào cái cữ mười lăm mười sáu- tôi có biết hai cô học sinh ở trường ấy; một cô tôi “chiêm ngưỡng” nhưng không quen, và một cô thuộc diện tôi không chiêm ngưỡng cho lắm nhưng lại quen. Đời con người ta nó thường có những cái trớ trêu là như thế ! Cơ duyên thế nào, hai cô cùng ở quanh khu phố nhà tôi thuở ấy ! Bố của hai cô đều cùng họ Trần, và cùng là người miền Nam; ( tôi là dân Bắc Kỳ ), do đó mà tuy chả có rau Mơ rễ Má ǵ với nhau, một cô tên là TTKL và một cô tên là TTKA. ( Giá một trong hai cô có tên họ viết tắt thuộc diện “Văn Học Sử” như … “TTKH” chẳng hạn th́ có lẽ tôi đă viết một bài hát để nói lên ḷng tơ tưởng của ḿnh từ mấy chục năm về trước rồi! )

Mà cái thuở đó th́ tôi vẫn thấy hai cô hàng ngày đi học mặc áo dài trắng. Thỉnh thoảng th́ lại thấy hai cô mặc áo màu xanh nhạt theo kiểu đồng phục, nhưng lại là cái xanh nhạt ngả về sắc xám cho nên trông không ngọan mục cho lắm ! Cô TTKL th́ dáng dấp thon thả, tóc uốn ngắn, đẹp và hấp dẫn ( đối với tôi ngày ấy ) theo kiểu thanh tú. Cô TTKA th́ khổ người tṛn trịa, rất nở nang, cân đối, và tóc cũng uốn ngắn ( đâu có phải cứ h́nh ảnh thiếu nữ hay học sinh có mái tóc-dài-thả-dó-lê-thê-th́ mới gọi là đẹp; vợ tôi là gốc nữ sinh Trưng Vương, thời đi học tóc đâu có dài, mà đẹp th́ vẫn đẹp ) , và cô TTKA hấp dẫn theo kiểu “nở nang, cân đối” ! Của đáng tôi, gương mặt của cô cũng khả ái lắm chứ không phải chỉ có hấp dẫn ở chỗ khổ người nở nang cân đối !  

Tôi không quen đuợc cô TTKL v́ t́m măi chả có ai mối manh. C̣n cô TTKA th́ sở dĩ tôi quen tương đối nhanh gọn và dễ dàng là bởi hai anh trai của cô cùng học ở trường Chasseloup Laubat như tôi, tuy họ học trên tôi hai ba lớp. Nhưng có cái phiền là cô TTKA và cô TTKL tuy học cùng trường nhưng lại không chơi với nhau, có lẽ v́ “khác nhóm”, cho nên tôi cũng không có cách chi để từ một người lân la làm quen với người kia ! Đời học sinh nó thường có những chỗ trớ trêu như thế ! Anh cả của cô TTKA đi học hàng ngày th́ có cái xe “Mobylette” của Pháp. Anh thứ của cô, có lẽ v́ là thứ, cho nên phải tạm xoay sở với chiếc xe đạp. Tôi ngày đó có cái xe gắn máy “Follis”, gắn máy “Sachs” của Đức. Anh cả của cô TTKA gặp hôm nào sau giờ học mà khớp với giờ ra trường của cô em -khoảng mười một giờ rưỡi sáng, nếu như tôi không nhầm- th́ anh ta đành phải đi đón, tuy tôi biết là anh ta thiết tha với việc đi đón một cô học sinh khác, con nhà người dưng, ở bên trường Marie Curie ! Do đó mà một ngày đẹp giời kia, khi anh ta đang hớt hải trên đuờng đến trường cô em th́ bắt gặp tôi đang chở cô nàng nơi yên sau chiếc xe “Follis” của tôi chạy ngược chiều trên đuờng mà anh ta giả định là về thẳng nhà. Là con trai với nhau cho nên rất dễ xử ! Cả hai bên đều cùng nh́n nhau nhưng coi như không ai thấy ai ! Và sau đó th́ anh ta thường t́m tôi trong sân trường Chasseloup vào giờ ra chơi để nói một câu gọn lỏn bằng tiếng Tây:”Tout à l’heure, c’est toi qui vas la ramener de l’école, d’accord ?” (“Lát nữa đây là mày đi đón nó ở trường dùm tao, nghe rơ chưa ?”) Không có chi để phàn nàn ! Tôi với nàng quen thân với nhau măi cho đến hết thời Trung Học, và đến đấy th́ đành phải tạm “đôi ngả đôi ta” v́ nàng ghi danh ở Khoa Học, tuốt phía ranh giới với vùng Chợ Lớn, trong khi tôi ghi danh ở Luật, và quan trọng hơn cả là hai bên gia đ́nh đều đă dọn nhà đi khác Quận, người hướng Bắc, kẻ miệt Nam của thành phố ! Không tiện kể thêm t́nh tiết ǵ khác bởi v́ vợ tôi có thể t́nh cờ đọc đuợc mấy ḍng này ! 

Vậy th́ lẽ làm sao mà xưa giờ tôi chưa có bài hát nào nói về trường Gia Long hay Trưng Vương ? Giản dị: Ngày vợ tôi chưa là vợ tôi và c̣n đi học ở Trung Học th́ tôi chả có bao giờ bén mảng đến trường Trưng Vương. Quen biết nhau là ngày cùng học ở Luật; khi cô nàng học đuới tôi một lớp. Do đó tôi chả có kỷ niệm ǵ với trường Trưng Vương ! Với trường Gia Long th́ -đấy- “tràn đầy” kỷ niệm, kể cả một t́nh tiết - măi đến sau này tôi mới hay- là thời có cuộc Di Cư vào năm 54 , người sau này tôi lấy làm vợ th́ cũng đẫ từng đi học theo diện "tá túc" ở Gia Long trong 2 năm liền, khi mà đám nữ sinh Trưng Vương di cư chưa có trường sở chính thức và người ta đă phải tạm gửi các "em" qua tạm trú học ở đấy ! Phe Gia Long học các lớp sáng trong khi phe Trưng Vương ăn nhờ ở đậu theo nhau học các lớp vào buổi chiều ! Tôi "gắn bó" với Gia Long là cỡ như vậy nhưng măi đến giờ mới ḷi ra một bài hát là bởi trước đây tôi chả mấy ưa với cái việc người ta đem niên hiệu một ông vua đi đặt tên cho một trường nữ ! Bộ nước ḿnh ng̣ai hai Bà Trưng, ng̣ai các Bà Đ̣an Thị Diểm, Bùi Thị Xuân, Triệu Thị Chinh, … chả c̣n ai khác nữa hay sao ? Chả biết cái ông “Quan Giáo Dục” thời vua Bảo Đại có biết tên một người như Bà Huyện Thanh Quan hay chăng, hay thời đó văn vơ bá quan của Triều Đ́nh Quốc Gia đều là dân Tây học cả nên không biết đến ? Một cái trường nữ cỡ lớn của Quốc Gia th́ ng̣ai trường Trưng Vương ít ra cũng phải có một cái trường với tên hiệu như Đ̣an Thị Điểm hay Bà Huyện Thanh Quan chớ ?

Trở lại đầu đề ! Vậy th́ cái lần nghe cô “bạn trẻ”, cựu nữ sinh Gia Long, nhắc đến cái vụ “áo tím” th́ tôi dẫy nẩy, gân cổ lên căi:”Áo tím với áo hồng cái ǵ ? Suốt một thời, tôi chỉ ṭan thấy là áo trắng. Tôi hầu như hàng ngày đi đón người ta ở cái trường đó về th́ tại sao tôi lại không rành ?” Thay v́ giải thích về gia phả của trường, th́ cô ấy lại cứ khăng khăng nói rằng “ngày xưa học tṛ Gia Long là có thời mặc áo tím”. Câu chuyện bị đứt quăng v́ mỗi bên đều lo đi công việc riêng cho nên về nhà tôi leo lên “Internet” t́m hiểu về gia phả trường nữ Trung Học Gia Long. Hóa ra, lạy Giời !, cái trường đó đuợc khai sinh từ đầu thế kỷ thứ 20, thời Tây thuộc ! Cái tên hiệu ban đầu của nó, thời 1915, là “Trường nữ sinh áo tím” và chỉ có những lớp dưới cấp Trung Học Đệ Nhất Cấp ! . Qua năm 1922 th́ đă có đến cấp THĐNC thế nhưng chương tŕnh học là chương tŕnh Pháp, các học sinh phải nói tiếng Pháp với nhau trong trường, và mỗi tuần chỉ có hai giờ Việt Văn ! ( Ai thích cái vụ “áo tím” th́ xin cứ việc ! ) Và đồng thời người ta lại thấy một cái bảng tên của trường tựa là “Trường dành cho các thiếu nữ bản xứ”. Tra cứu th́ thấy tiếng Việt dịch ra là như thế. Danh hiệu bằng tiếng Pháp rất có thề là “École des jeunes filles indigènes” chăng ? Hết c̣n chính thức đuợc gọi là trường “Nữ sinh áo tím” ! Các cô Hiệu Trưởng đầu tiên đều là các cô Đầm Tây ! 

Cái lai lịch của vụ màu áo tím mà cô bạn trẻ của tôi nhắc đến th́ nó là như thế. Nhưng đến thời Quốc Gia do Quốc Trưởng Bảo Đại đứng tên, th́ trường đuợc cải danh thành trường “Gia Long”. Quốc Trưởng là Nguyễn Phước Vĩnh Thụy th́ ông Quan trong ngành Giáo Dục nào đấy lấy niên hiệu của người khai sáng ra Triều Đại nhà Nguyễn th́ cũng chả có ǵ làm lạ cho lắm ! Qua năm 1953 th́ nữ sinh của trường không c̣n mặc áo tím mà đổi qua áo trắng, có thêu cánh mai vàng gần cổ áo, và chỉ mặc áo xanh nhạt nếu gặp hôm có dịp chào cờ. Qua Đệ Nhất Cộng Ḥa, cỡ kiến thức như Cố Vấn Ngô Đ́nh Nhu ( Và nhất là có bà Cố Vấn, Chủ Tịch “Hội Phụ Nữ Liên Đới” cạnh đấy ) th́ thuở ấy tôi cứ đinh ninh là thể nào người ta cũng có thể tính đến chuyện đổi tên trường. Người ta truất phế cựu ḥang để thành lập nền Đệ Nhất Cộng Ḥa th́, về “ư nghĩa chính trị” mà nói, chả có lư do ǵ để giữ nguyên danh hiệu một trường nữ Trung Học cỡ lớn như vậy ! Và thời ấy tôi chỉ “lấn cấn” với việc đó về có mỗi một mặt duy nhất: trường nữ Trung Học th́ nên lấy tên của một phụ nữ trong lịch sữ nước nhà, chứ chả phải v́ tôi có ác cảm ǵ với nhà Nguyễn. Có những ông vua nhà Nguyễn tôi rất coi trọng và thích nghiên cứu về tiểu sử, sự nghiệp ( tuy ngắn ngủi ) như hai vua Hàm Nghi và nhất là vua Duy Tân. Nhưng thời Đệ Nhất CH th́ cái dinh nơi Tổng Thống Ngô Đ́nh Diệm ngự sau vụ bỏ bom “Dinh Độc Lập” (thời Pháp là nơi cư ngụ của tay Thống Đốc Nam Kỳ, và mang tên một cách cắc cớ là “Dinh Norodom” ( “Palais Norodom” ) tức là danh hiệu ḍng dơi Ḥang Gia cùng thời của nước Cam-pu-chia ) c̣n đuợc gọi là Dinh Gia Long th́ ai hơi đâu mà đi tính đến chuyện đổi tên trường Gia Long cho thích hợp với danh xưng của một trường nữ ? Và lại gia thế của Tổng Thống vốn thuộc ḍng quan lại nhà Nguyễn ( Cụ Ngô Đ́nh Khả từng là một quan đại thần nhà Nguyễn )  th́ Dinh Gia Long cũng cần đuợc gọi là Dinh Gia Long để nói lên cái ư nơi ăn chốn ở của hàng Thiên Tử chớ !  

Có điều là hôm cô bạn trẻ của tôi nhắc đến trường Gia Long khi xưa th́ tự nhiên tôi cũng trạnh nhớ tới cô bạn thời son trẻ của tôi ! Chợt nhớ đến câu Thơ của nữ sĩ Tuệ Mai thời cuối thập niên 60: 

"Ḿnh ngày xưa ấy hôm nay 
Nghiêng tà áo mộng, phương này bỗng dưng …!”  

Chả biết “người xưa” giờ này chồng con ra sao; c̣n trên cơi đời này hay đă ra người thiên cổ ? Chả biết có một khoảnh khắc nào đấy trong đời ḿnh, “người xưa” có chợt nghĩ hay nhớ đến “kẻ nơi chân trời góc biển “ này chăng ? 

Bấy nhiêu cũng đủ gom tụ nên cảm hứng để viết một bài hát muộn màng cho một kỷ niệm cũ kỹ ! Mầy ṃ chọn chữ, t́m ư ! Sân trước của trường Gia Long có một lô các cây hoa Đại ( c̣n đuợc gọi là “Bông Sứ” ). Mặt tiền của trường ngó ra đuờng Phan Thanh Giản với những hàng cây dầu cao nghễu nghện. Dọc theo bên hông mặt Tây của trường là con đuờng Bà Huyện Thanh Quan với hàng cây quanh năm rậm lá, xanh màu xanh của lá cây thật đậm. Chả biết tên Khoa Học của lọai cây ấy nó ra làm sao; chỉ biết là cái tên gọi b́nh dân của lọai cây đó th́ chắc chắn khó đưa vào Văn Học Nghệ Thuật thuộc lọai không-hiện-thực ! Thiên hạ trong Nam gọi đó là cây “Dái Ngựa”, bởi h́nh thù của lũ quả nơi giống cây đó là nó tượng h́nh óai oăm kiểu như thế ! Giáp với mặt sau của trường th́ cũng lại là lũ cây hoa Đại nơi chùa Xá Lợi. Thời đầu thập niên 60, đuờng phố Sàigon nói chung và của khu vực quanh trường nói riêng, c̣n chưa xô bồ như lối về sau th́ gặp lúc chiều tà đi ngang qua đấy, tiếng chuông chùa ngân nga càng thêm tương phản với cái rộn ră của tiếng cười, tiếng guốc, tiếng chuyện văn của đám nữ sinh trong ngày .Khi sọan lời th́ tôi cố gắng đưa vào mấy “nét chấm phá” chỉ vừa đủ để cho người ta liên tưởng đến trường Gia Long. Tôi nghĩ đến lũ hoa Đại trong sân trường. Nghĩ đến tiếng chuông chùa sau trường. Nghĩ đến những hàng cây rợp bóng quanh trường. Nhưng về mặt địa danh có tính nhắc nhở, gợi ư, th́ tên đuờng Phan Thanh Giản quả là rất “khó” đưa vào bài hát. (Đời Cụ Phan thuở sinh tiền đă lắm chông gai, mà lớp hậu sinh của Cụ có muốn đưa con đuờng mang tên cụ vào một bài hát cũng có phần gian nan ! ) Tóm lại th́, nói như cổ nhân:”Ngôn tại, ư ngọai”; nhắc đến trường Gia Long trong kỷ niệm của tác giả bài hát th́ người nghe - đặc biệt là các bậc kỳ cựu từng học tại trường- cũng cần phải vận dụng khá nhiều chuỗi liên tưởng riêng tư để thấy rằng tác giả đang nói đến trường học ngày xưa của ḿnh đấy ! Và cũng có điều chắc chắn là v́ những lư do đă nêu ở trên, bài hát không thể nào nhắc nhở đến hai chữ “Gia Long”. Nhắc đến cái tên trường mà tác giả -tất nhiên là từ suy nghĩ riêng- cho là không thích hợp đó th́ rất dễ cụt hứng ! Tuy nhiên sau năm 75, khi tên trường một lần nữa bị đổi thành trường Nguỹen Thị Minh Khai th́ đối với riêng tôi thà cứ nhớ về ngôi trường đó như trường Gia Long c̣n có ư nghĩa gấp trăm gấp ngh́n lần ! V́ thế mới có bài hát, tuy muộn màng ! 

Cũng trong “website” này của Lê Thy, tôi có lọat bài về những ca khúc như “Torna a Surriento”, “Les feuilles mortes” .. trong đó t có nêu cái ư là giữa giai điệu nơi một bài hát và lời lẽ của bài hát lắm khi cũng có những nét khách quan khá kỳ lạ ! Cụ thể là như khi nghe một giai điệu nào đấy th́ tự dưng rất nhiều người nghe cùng mường tượng ra nội dung về mặt lời từa tựa như nhau ! Đă lắm phen tôi rất thích t́m hiểu cho thật cặn kẽ về hiện tượng ấy !

Phần lời của bài hát th́ đă có rồi ! Tựa đề của bài hát th́ cũng đă có rồi ! Lần này, ở cái “website” này, tôi muốn làm một cuộc thử nghiệm dành cho những bạn nào có kỷ niệm đặc biệt với trường nữ Trung Học Gia Long. Tôi để cho các bạn nghe giai điệu của bài hát. Xin mời các bạn tự ư sọan lời. Chỉ một yêu cầu giản dị khi các bạn sọan lời để tôi sẽ chọn làm lời 2, lời 3, kể cả khả năng chọn làm lời chính cho bài hát : Kỷ niệm có thật ra sao th́ hẵng viết ra như vậy ! Ḷng nghĩ thực ra sao th́ cứ theo đấy viết ra; không cần đến những từ ngữ bóng bẩy, vẽ vời, theo kiểu “làm dáng”; tức là “không thật” ! Chỉ cần sao, để cho dễ hát, dễ nhớ, lời lẽ cần có vần có điệu . Có thêm tí phong cách của “Thơ’ vào đấy nữa th́ tuyệt !

Mắt Buồn Hà Nội 

 Bạn bè họp mặt nhau chuyện tṛ vào dịp cuối tuần khi xưa ở bên nhà ra sao th́ tôi không biết, bởi h́nh như chưa có ai thống kê về mặt đó! Nhưng ở hải ngọai trong hai mươi năm đổ lại đây th́ h́nh như đấy là h́nh thức tương đối phổ biến. Tạm coi như mười năm đầu, liền ngay sau năm 75, dân Việt mới định cư c̣n lo việc thích nghi với đời sống mới, lo chuyện công ăn việc làm, nhà cửa, con cái học hành, và ngay chính bản thân từng người cũng phải lo học chữ, học nghề, v.v..

Tôi c̣n nhớ khi xưa, tức là trên 40 năm trước đây, ở bên nhà, bạn bè thuộc "ṇi văn nghệ" có gặp nhau th́ về mặt nhạc cụ ở trong nhà cao lắm là có đuợc cây guitare! Mà cũng chỉ là guitare nội địa chứ không phải anh nào cũng có cây "Yamaha" lọai phổ thông hiện nay nhưng khi xưa ở bên nhà lại là cả một món thuộc lọai "xa xỉ" ! Tưởng cũng nên thêm cái ư là các nhà văn nghệ thuộc diện "chính quy", các ông nhạc sĩ có tiếng th́ thường khi có dịp gặp nhau các vị ấy lại không mấy chú trọng đến chuyện nhạc nhiếc này kia hoặc lôi đàn ra mà ḥa hay tấu với nhau !

Thời bây giờ, ở nước ng̣ai, vào dịp cuối tuần nếu như có một đám anh em nào đấy thuộc lọai sính chuyện văn nghệ -không ít người  mái tóc trên đầu từ điểm sương đến bạc trắng-   th́ trong nhà gia chủ tiếp đón bạn bè đă sẵn guitare lọai "thiện chiến" hoặc piano lớn bé, hoặc một dàn "keyboard" mà khi xưa ở bên nhà ngay các nhạc sĩ nhà nghề cũng khó mà sắm cho đuợc ! (Cỡ như Nhạc Sĩ Nguyễn Văn Khánh với những bài hát trữ t́nh với giai điệu c̣n để đời như "Nỗi ḷng", "Chiều vàng", "Nhạc sĩ với cây đàn" v.v.. th́ đúng là suốt đời ch́ có cây "guitare thùng" !) Nhưng h́nh như nghệ sĩ nói chung - "h́nh như" thôi - th́ phải có cái thiếu thốn ǵ đấy về mặt phương tiện cũng như vật chất, và thường  khi cũng cả về t́nh cảm, th́ mới để lại cho đời những cái thuộc lọai ..."để đời" !

Chủ Nhật đầu tháng Tám dương Lịch vừa qua là một ngày mùa hè không đến nỗi nóng bỏng trong ṭan "Hạt" Los Angeles! Khoảng bốn giờ chiều, Vũ Trung Hiền gọi điện thọai cho tôi, báo tin là đang cùng anh "Vũ Đức Ngiêm -"Gọi-người-yêu-dấu" trên đuờng đến nhà tôi chơi ! Khoảng bốn mươi phút sau th́ hai khách qúy đến. Cả hai anh em đều trông khỏe khoắn, có da có thịt. (Chỉ riêng tôi th́ mới "mảnh mai" )! Anh Vũ Đức Nghiêm năm rổi có biếu tôi tập nhạc tựa là "Đóa hồng cho người yêu dấu", trong có bốn mươi chín bài hát do anh sáng tác. Tất nhiên là có cả bài "Gọi người yêu dấu" mà lứa trẻ cách đây không dưới bốn mươi năm vẫn thích nghe và hát ! Năm trước , khi nhận đuợc tập nhạc th́ tôi đă nghiền ngẫm coi xem giai điệu nơi bài nào tôi thấy là "có lư" để sọan cái ḥa âm, rồi anh muốn đưa cho ai đấy hát th́ đưa ! (Chẳng hạn như Phạm Anh Dũng mấy năm trước đây biếu tôi tập nhạc gồm con số bài chả thua ǵ số bài trong tập nhạc của anh Vũ Đức Nghiêm th́ tôi đă sọan ḥa âm và đàn ba bài "Tháng Bảy tiễn em", "T́nh là hư không" và "Dạ Quỳnh Hương"). Nhưng giá có trong tay một tập nhạc chừng mưoi bài, ("cao thủ" cỡ như Trịnh Công Sơn kia mà những tập nhạc đầu tay của ông thời giữa thập niên  60 cũng chỉ có vỏn vẹn chừng mươi bài thuộc lọai "để đời") th́ c̣n dễ chọn. C̣n đàng này là những bốn mươi chín bài ! Bài tác giả "gợi ư" cho tôi là nên "xem kỹ" th́ tôi lại thấy là "không có lư" bằng những bài khác, và chuyện ấy th́ cũng b́nh thường, bởi một số các bài hát của tôi mà tôi cho là "có lư" th́ các ca sĩ sau khi nghe CD do người khác hát lại không hát lại. Nhắc lại: đấy là chuyện b́nh thường !

Nhưng chiều hôm Chủ Nhật đầu tháng vừa rồi th́ khi khách đến, Vũ Trung Hiền muốn hát để "thu luôn tại chỗ" bài "Mắt buồn Hà Nội" tôi viết cách đây cũng kha khá lâu ! Khi viết bài này th́ tôi nhắm ông Anh Ngọc v́ lư do giản dị: Ông là người của Hà nội cũ ! Nhưng ông Anh Ngọc th́ cũng đă nghỉ hát từ lâu về mặt "nghề nghiệp" . Mà xem ra th́ h́nh như ông ấy cũng không mấy "khóai" cái bài "MBHN" này ! Kịp khi Vũ Trung Hiền xem bài hát th́ anh ấy lại thấy là "có ly" ! Tôi nói:"Tôi xa Hà Nội năm tôi lên tám! Kỷ niệm của tôi với Hà Nội là mơ mơ màng màng như mọi thứ kư ức của tuổi thơ. Sau đấy lớn lên ở trong Nam th́ cái Hà Nội "mơ mơ màng màng" trong tôi lại càng thêm huyền ảo sau khi đọc sách của cánh "Tự Lực Văn Đ̣an", của Nguyễn Tuân, Vũ Bằng, v.v.. Cộng thêm bài hát bất hủ :"Hướng về Hà Nội" của Ḥang Dương ! Năm 1987, khi chưa rời khỏi mước, tôi có dịp về thăm lại Hà Nội. Những cái tôi thấy không c̣n ăn nhập ǵ, không c̣n "mắc mớ ǵ" , nói theo kiểu dân gian ở Nam Bộ, với những ấn tượng tôi có về Hà Nội ! Những ai có t́nh cảm gắn bó với một địa danh, thành phố, làng thôn nào đấy trên đất nước ḿnh sẽ để ư là bao giờ cái t́nh cảm ấy cũng đuợc "chốt" lại ở một khoảnh khắc nhất định nào đấy torng kỷ niệm của riêng ḿnh ! Tôi hỏi Vũ Trung Hiền:"Anh tính hát "Mắt buồn Hà Nội" của tôi, nhưng anh có kỷ niệm ǵ về Hà nội?" Vũ Trung Hiền kể: "Năm lên năm lên sáu ǵ đấy, tôi từ quê lên Tỉnh, đuợc anh Vũ Đức Nghiêm dẫn đi một ṿng bờ hồ, xem phố xá, rồi ăn kem ở bờ hồ. Cứ nhớ măi những h́nh ảnh ấy "! Tôi nói:"Thế th́ anh hát bài này đuợc rồi đấy !" Sẵn phần ḥa âm gọn nhẹ, không ồn ào, cho khớp với khung cảnh "tự sự" của bài hát, anh Vũ Trung Hiền hát hai lần . Tôi ghi âm lại bản mà hai anh em cho là "nghe đuợc" nhất !

Bài T́nh Ca Trong Chiều

Đă lắm phen có người than phiền là hầu hết những bài hát của tôi h́nh như chỉ  đuợc viết ra cho đàn ông con trai người ta hát ! Nội dung nơi lời lẽ những bài hát đều “ứng" với phái nam chứ không “ứng” với phái nữ, họ nói vậy ! Th́ cũng chả có ǵ sai chạy vào đâu cả, bởi khi viết bài hát th́ đấu đuôi đều xuất phát từ nơi tôi, tuy hồi xửa hồi xưa khi người nghe chưa quen với tên tác giả và cứ cho rằng đấy là tên con gái th́ đám thính giả thuộc phái nữ hồi ấy chả có ǵ phàn nàn !

Vậy th́ “Bài T́nh Ca Trong Chiều” dứt khóat là chỉ để dành cho giọng nữ người ta hát ! Bạn bè thân hữu vào nghe bài này do anh Vũ Trung Hiền hát ở bên mục “Thanh Trang – Phần Sáng Tác” nếu thấy thích th́ cứ việc thích một cách tự nhiên cho; tôi không có ǵ phàn nàn , bởi cứ theo nội dung bài hát th́ –nói cho chí t́nh-  không có anh đàn ông con trai kia gọi cú điện thọai “nói lời hẹn ước” th́ đă không thành chuyện, và người con gái trong bài hát cứ thế tạm ngồi đấy chờ !Về giọng hát Mai Hương th́ thiết tưởng tôi chả cần phải giới thiệu dài ḍng văn tự. Mà cũng không mấy “tiện” nữa, bởi xưa kia ở Sàig̣n th́ Mai Hương đă hát hầu hết những bài hát của tôi thời ấy trên Đài Phát Thanh Sàig̣n hay Quân Đội. Mai Hương là người đầu tiên hát những bài như “T́nh khúc mùa Đông”, “Dạ Khúc”, “Màu Áo Em Xưa”… Trong một CD nay mai sẽ ra th́ chị lại hát “Duyên Thề” thêm một phen.Tôi với Mai Hương cùng lứa , cùng thời, và quen biết nhau trên tinh thần quen biết với cả đại gia đ́nh, do đó “anh em trong nhà” khen nhau th́ không “tiện” tí nào. Xin cứ để người nghe, cũ và mới –người xưa giờ vẫn từng quen nghe giọng hát Mai Hương hoặc lớp thật trẻ chưa có dịp làm quen nhiều với giọng hát của chị- sẽ tự ḿnh định liệu lấy. (Cái CD mới nhất mà Mai Hương biếu vợ chồng tôi hồi tháng 3 duơng lịch vừa qua tựa là" Trở Về Dĩ Văng” với những bài hát đẹp đẽ một thời như:

  • Đêm Thu (Đặng Thế Phong),
  • Chiều Tha Hương” (Hoàng trọng & Quách Đàm),
  • Ngày Trở Lại ( Hoàng Giác & Thanh Hiếu ),
  • Trở Về Dĩ Văng (Lâm Tuyền),
  • Nhạc Sĩ Trong Sương Chiều (Châu Kỳ),
  • Nhạt nắng (Xuân Lôi & Y Vân),
  • Biệt ly (Dzoăn Mẫn) ….

Mấy ai trong chúng ta c̣n nhớ những bài hát một thời quen thuộc hầu như với mọi người như thế không nhỉ?

T́nh Thương Đất Mẹ Phù Sa 

Đầu thập niên 60, một hôm ghé nhà mấy cô em họ, tôi thấy các cô có tập Thơ của Trường Thủy, tựa  :  “Tóc em vẫn thơm mùi gỗ qúy ..” Tập Thơ in rất sơ sài ! Có vẽ minh họa qua loa . Các cô em tôi đang ở lứa tuổi học tṛ, do đó có tập Thơ với cái tựa như thế th́ cũng dễ hiểu. Tôi ṭ ṃ lật ra xem. Đọc một số bài thấy cũng nhẹ nhàng, có lư có t́nh lắm !  Mắt tôi đặc biệt dừng lại ở bài có tựa đề là “T́nh thương đất mẹ phù sa..” Không biết tác giả là ai, tôi đoán có lẽ là người gốc gác miền Nam. Tôi là dân Bắc nhưng lớn lên trong Nam cho nên nghe cái ǵ có liên quan đến hai chữ “phù sa” là tôi thấy rất gần gụi ! Tôi đọc đi đọc lại bài Thơ. Thấy có phảng phất ư nhạc ở trong đó. Tôi nhờ một cô em chép cho tôi bài đó. Mấy hôm sau, nhân lúc rảnh rỗi, tôi lôi bài Thơ chép tay nọ ra đọc lại, rồi dựa trên t́nh ư chung của bài mà sọan thành ca khúc. Tôi xử dụng khỏang 30-40 % lời lẽ của tác giả, nhưng phần c̣n lại th́ tôi nắn nót, sửa đổi lại cho thích hợp với giai điệu bài hát. Xưa giờ phổ nhạc cho một bài Thơ nào đấy th́ cho dù tôi có cho là hay đến mấy đi nữa tôi cũng chỉ mượn t́nh ư của bài Thơ là chủ yếu chứ ít khi nào xử dụng quá 30-40 % lời lẽ theo nguyên tác v́ lư do giản dị : Nhạc có “ngôn ngữ” và cung cách của nhạc, Thơ có “ngôn ngữ” và cung cách của Thơ !

Sau đây là phần lời của bài hát, dựa trên ư Thơ của Trường Thủy mà cho đến giờ phút này tôi vẫn không biết rơ là ai

T́nh Thương Đất Mẹ Phù Sa
Nhạc: Thanh Trang
Lời: ư thơ Trường Thủy

 Tôi ra đi từ ngh́n năm phố ngủ
Tiếng hát t́nh thương, Mẹ nhớ phù sa
Đời say sưa muôn tiếng hát câu ca
Hương lúa mới, bên ngàn hoa bướm dại ..

Chân hoang vu hẹn ngày quay gót lại
Núi biếc Trường Sơn vọng tiếng ru mến thương
Bao hận thù xin xoá hết đau thương
Tim hận thù, xin xoá hết căm hờn
Cho yên vui t́m về muôn phố phường
Tiếng hát t́nh thương chắp nối muôn đuờng ! 

Hẹn về vui trong muôn câu ca
Niềm thương yêu trong tim bao la
Nối quê hương sông núi hai miền với t́nh nở hoa
Gịng Cửu Long hôm nay ra khơi
Thuyền theo sóng lấp lánh ánh lưới
Sông theo nước tŕều dâng phơi phới ! 

Hẹn về vui trong muôn câu ca
Thắm nét cười đuợm t́nh mặn mà
Cho hương lúa bát ngát reo vui đón người miền xa ..
Nụ cười tươi trên môi thơ ngây
Làn tóc rối đưới ánh nắng mới
Trong câu hát xây ngày hôm mai ! 

Phần ghi chú khi h́nh thành ḥa âm cho bài hát và người hát:

 1/ Đầu thập niên 60 là khi t́nh h́nh chiến sự bắt đầu mỗi ngày một thêm ác liệt. Sau phần nhạc dạo đầu, tôi xử dụng âm vang tiếng đại bác từ xa vọng về như nhắc nhở thời điểm mà những ước mơ về t́nh tự dân tộc là khẩn thiết hơn bao giờ hết !

2/ Ngày ấy sau khi viết xong bài hát này tôi không gửi nó lên Đài Phát Thanh Quốc Gia hay Quân Đội ở Sàig̣n v́ tôi không muốn tham gia vào khuynh hướng viết những bài hát có hơi hướng kêu gọi ḥa b́nh một cách chung chung, vô tôi vạ, trong khi các chiến sĩ VNCH hàng ngày phải đối đầu với các lực lượng vũ trang của một chế độ lấy “căm thù giai cấp” làm phương châm hành động và “tiêu diệt chế độ VNCH” như mục đích tối hậu! Dân tộc VN chả có “vấn đề” ǵ với hai chữ “đ̣an kết”. Chỉ có các triều đại và các chế độ chính trị mới gây ra đủ thứ mọi vấn đề về mặt đ̣an kết dân tộc. Con sông Gianh cũng như con sông Bến Hải chả có chia cắt ai cả ! Chỉ có các triều đại và các chế độ chính trị mới mượn hai con sông đó làm lằn ranh chia cắt những t́nh tự muôn đời của cả một dân tộc.

3/ Sau khi ḥan tất phần ḥa âm th́ tôi gửi cho các bạn bè thân quen dưới dạng “wma file”. Hôm ấy anh Vũ Trung Hiền đang có mặt trên San José, ở nhà anh ruột, nhạc sĩ Vũ Đức Nghiêm. Sau khi nghe ḥa âm cho bài hát này th́ anh Hiền gửi tôi cái e-mail nói rằng “..hai anh em vừa ngồi nghe phần nhạc ḥa âm và nghêu ngao hát theo..” Anh cũng ngỏ ư là hôm nào trở về Nam Cali sẽ ghé nhà tôi để hát bài này. Một buổi sáng thứ Bảy đẹp trời -“đẹp” đúng là theo nghĩa đen chứ không phải chỉ cốt nói cho bóng bẩy- anh VT Hiền ghé nhà tôi. Hai anh em cùng ngồi nghe qua đôi ba lượt ḥa âm cho bài hát, rồi sau đó điều chỉnh âm thanh giữa nhạc đệm và giọng hát ! Và thế là hát rồi thu !Thanh TrangNam Cali, đầu mùa Xuân 2005

“Mùa Xuân, (có) ngày (nào anh ) trở lại …?”

 Khoảng năm cây số về hướng Bắc của Dalat có cái thung lũng vẫn được quen gọi là “Thung Lũng T́nh Yêu” . Xưa kia, thời đất Dalat vẫn c̣n thuộc “Hoàng Triều Cương Thổ” th́ cái thung lũng ấy có tên là “Thung Lũng Hoà B́nh”. Thời cuối thập niên 60 khi tôi từ quân trường Thủ Đức lên thẳng nơi đó, vẫn trong bộ quân phục, để giảng dạy ở trường Vơ Bị Quốc Gia th́ cái thung lũng đó đă đuợc quen gọi là “Thung Lũng T́nh Yêu”!

Một buổi sang đẹp giời, tôi c̣n nhớ, ngày chưa lập gia đ́nh, đang mùa “Quân Sự” ở trường VB, khi mùa “Văn Hóa” chưa khai giảng, tôi – vẫn trong bộ quân phục hàng ngày- đèo theo trên chiếc “Lambretta-175 -phân- khối” của tôi người con gái đang học lớp đệ Nhất bên trường Bùi Thị Xuân, người ít lâu sau tôi đưa vào bài “Huyền ..”, đến cái “Thung Lũng T́nh Yêu” nọ. Đến nơi, dừng xe lại rồi th́ chúng tôi t́m một chỗ có bóng mát, để cô nàng đứng tựa một cây thông già, c̣n tôi th́ cầm khẩu súng Colt 45 ra nhập đám với mấy anh giáo sư người Pháp bên trường Yersin đang luyện tác xạ với những khẩu “Carbine” hay “Handguns” khác của họ ! Ở Dalat bao nhiêu năm trời, đấy là lần duy nhất tôi đến “Thung Lũng T́nh Yêu”! Tính tôi vốn không thích những cái nhăn hiệu “ồn ào” hoặc thơ mộng mà tôi cho là “sáo”!

Dalat th́ ở chỗ nào lại không phảng phất bóng dáng của “T́nh Yêu” ? Một cái thành phố nhỏ với trung tâm là mặt hồ “Xuân Hương”, thiên nhiên chen lẫn với phố xá, nhà cửa … Trừ phi là những ngôi nhà chen chúc nhau theo các con đường giốc phía mặt trên của khu “Chợ Hoà B́nh”, c̣n kỳ dư th́ hầu như đứng từ ngưỡng cửa hoặc cửa sổ của bất kỳ một ngôi nhà nào rồi nh́n ra th́ bất cứ một cậu một cô nào đang tuổi yêu đuơng cũng đă có thể mơ mộng viển vông  với những ngọn thông lác đác trên một triền đồi nào đấy ! Có thêm tí mây trắng lững lờ trên đầu ngọn thông th́ sự mộng mơ kia lại c̣n đi xa nữa !

Ở một nơi mà khu phố chính chỉ vừa rộng để “..Đi dăm phút đă về chốn cũ .!.” như trong lời Thơ của Vũ Hữu Định trong bài “C̣n chút ǵ để nhớ..” do Phạm Duy phổ nhạc, th́ một buổi sớm hay “một buổi chiều nào..” (cũng bài Thơ ấy) mà “ḷng (lại chả) thấy bâng khuâng “ ?

Ngày ấy, tôi thấy là chả có nơi nào khác trên đất nước mà “mật độ t́nh yêu” lại cao như ở cái đất Dalat! Có hai trường nữ nổi tiếng ở đấy là trường “Bùi Thị Xuân” và “Couvent des Oiseaux” ( tuy bảng hiệu chính thức của trường này là “Couvent de Notre Dame de Lang Biang”). Có mấy trường Nam nổi tiếng là “Lycée Yersin”, “Collège d’Adran”, trường Trần Hưng Đạo. Có hai quân trường lớn là “Đại Học Chiến Tranh Chính Trị” và “Trường Vơ Bị Quốc Gia”. Cạnh đó th́ có Viện Đại Học Dalat với nhiều Phân Khoa khác nhau ! Ngần ấy tuổi trẻ quây quần trên một khoảng diện tích chính không quá ba mươi cây số vuông , trong đó thiên nhiên đă chen vào một phần lớn, th́ thử hỏi làm sao mảnh đất ấy không là mảnh đất của “T́nh Yêu” ?

Duy chỉ có khác một điều then chốt về mặt đó so với những nơi khác trên đất nước ngày ấy !  Ra trường rồi th́ họa hoằn lắm mới có người ở lại ! Người ta quen biết nhau, yêu sau suốt quăng đời học tṛ, quăng đời sinh viên, nhưng rồi sau đó th́ thường là mỗi người một ngả, bởi học sinh những trường như “Couvent des Oiseaux”, “Adran”, “Lycée Yersin” phần lớn là từ các nơi khác lên Dalat để học. Phía bên Viện Đại Học đă là như thế, th́ phía bên hai cái quân trường lớn nọ lại càng là như thế !

Đám sinh viên của tôi bên Viện Đại Học măn khóa vào cuối Xuân, sang Hè. Những người Sinh Viên Sĩ Quan của tôi bên Trường VBQG măn khóa vào mùa Đông. Qua đến mùa Xuân th́ lớp SVSQ VB đó đă có mặt trên khắp các mặt trận ở bốn Vùng Chiến Thuật. Không một SVSQ VB nào ra trường  mà lại “thích” đuợc lệnh bổ nhiệm về một đơn vị không tác chiến !

Thời ấy, những ngày cuối tuần ở Dalat là những ngày mà không khí “T́nh Yêu” rộn ràng hơn cả ! Nam nữ học sinh, sinh viên dập d́u lượn phố th́ đă đành, nhưng vào những ngày cuối tuần th́ SVSQ từ hai quân trường lớn cũng được phép ra phố ! Con người ta gắn bó với nhau trong hai năm, bốn năm th́ cũng đă là lâu lắm rồi chứ nhỉ ?  Nhưng sau thời gian ấy, đến ngày ra trường, ngày măn khóa, th́ thường chỉ c̣n lại một lời hẹn ước !  Sớm hay muộn, giữ hẹn hay lỗi hẹn là tùy từng hoàn cảnh, tùy nơi từng con người.Tôi chỉ biết chắc một điều: Đối với những người sinh viên của tôi ở Vơ Bị Quốc Gia sau khi ra trường th́ những lời hẹn ước của họ về t́nh yêu đều phải đối đầu với một điều mà ḷng dạ con người không can dự ǵ vào cho được ! Quân phục trên người, hành trang trên vai, trên những con đường ra mặt trận, những lời hẹn ước bên nhau về t́nh yêu đều phải đương đầu với hai chữ nghiệt ngă nhất của một kiếp người: “Định Mệnh” !

Ngày ấy tôi viết bài hát “Mùa Xuân, ngày trở lại..” là để riêng tặng lớp Sinh Viên Sĩ Quan Vơ Bị của tôi cũng như lớp SVSQ, học viên ở các quân trường khác. SVSQ khóa 24 của tôi, anh Vũ Cao Hiến đă từng hát bài này nhiều lần trên Đài Phát Thanh Dalat, trong chương tŕnh của SVSQ VB. Tôi vẫn không quên dáng người cao lớn, giọng nói trầm ấm của anh. Anh nay không c̣n. Anh Vũ Cao Hiến mất trên đuờng đi t́m tự do sau thời gian bị giam giữ trong trại giam của Cộng Sản.

Khi viết bài hát th́ tôi vẫn cứ muốn cho lời ca và ư nhạc thể hiện một niềm hy vọng, một niềm lạc quan. Ư tôi qua bài hát thực ra là : “Rồi đến một mùa Xuân yên b́nh nào đấy th́ từ chiến trường đă im tiếng súng, anh sẽ quay về với em chứ phải không anh ?..” Thế nhưng tin tức từ các mặt trận theo về sau những ngày lớp sinh viên của tôi ra trường cho thấy là không ít người không thể nào giữ đuợc lời hẹn ước xưa. (Từ ngh́n đời nay, người ta vẫn nhắc đến mấy chữ “Cổ lai chinh chiến ..” trong bài Thơ “Lương Châu Từ” của Vương Hàn đời nhà Đuờng ở bên Tàu) ! Bài hát, ngoài ư t́nh dành cho lớp người trẻ hiên ngang kia, c̣n là để dành cho những người mà tháng này qua năm nọ cứ thể mỏi mắt trông chờ.. Mà chờ nhau trong mùa Hạ, mùa Thu hay mùa Đông th́ theo tôi vẫn không “thấm thía” bằng khi người ta chờ nhau trong mùa Xuân , khi mà hoa lá cây cỏ xanh tươi trở về theo tiếng chim hót nhưng c̣n người người ta trông chờ th́ vẫn c̣n biền biệt ở một phương nào đấy . Chưa kể đến trường hợp người đi sẽ không c̣n bao giờ trở về !  

Hôm sọan xong phần hoà âm cho bài hát th́ tôi gửi nó đến một số bạn bè thân quen đưới dạng “wma file”. Anh Vũ Trung Hiền nghe phần hoà âm một hôm anh đi San José. Anh nói là anh “thích bài này lắm” và ngỏ ư hôm nào trở về Nam Cali th́ sẽ ghé nhà tôi để hát. Hôm nay th́ anh đă hát xong.

Tôi thu hai lượt anh hát; bỏ lần một, lấy lần hai v́ lần thứ nhất tôi quên cho tiếng chim hót ở đầu và cuối bài hát ! Người ta chờ nhau rồi có thể bặt tin nhau rồi buồn phiền ǵ đấy, thề nhưng mùa Xuân th́ vẫn đến và chim th́ vẫn hót. Mùa màng cũng như chim chóc không biết đến những chuyện buồn vui của loài người !

Muộn Màng

Hai chữ “sớm, muộn” đi đôi với số phận con người chả khác ǵ bốn chữ “sinh, bệnh, lăo, tử”. Bởi ở đâu, thời nào th́ mỗi con người cũng đều sống trong một khoảng không gian nhất định cũng như một khoảng thời gian nhất đinh. Trong đời sống hàng ngày th́ chữ “sớm” có hai hệ quả, thường khi th́ có lợi nhưng lắm khi cũng bất lợi. Riêng đối với chữ “muộn” th́ thường khi là bất lợi, c̣n thoảng hoặc lắm th́ mới có lợi. Có lợi là chẳng hạn như một người ra sân bay muộn màng, máy bay đă bay đi mất đất, phải chịu cái bất lợi trước mắt là lo đăng kư chuyến bay cũng như giờ bay khác, phải chịu trả tiền phụ trôi hoặc có khi phải mua lại vé khác, rồi nếu đi là nhắm cho kịp một công ăn việc làm ǵ đấy hoặc lo về cho kịp trứơc khi một thân nhân nhắm mắt ĺa đời, v.v…, th́ khoảng vài tiếng sau lại được tin là chuyến bay ḿnh đi hụt đó chẳng may đă rơi xuống biển. ( Hai chữ “phúc, họa” th́ xưa nay, như ta vẫn biết, là cặp bài trùng ) ! Muộn màng nhưng “có lợi” là chẳng hạn như một chàng yêu một nàng nhưng cứ tính lui tính tới, cân nhắc đi cân nhắc lại, kết cuộc là người đẹp điên tiết lên, đi lấy người khác, để rồi vài năm sau th́ chàng mới biết ra rằng trong đới sống lứa đôi - dù là với người khác- th́ nàng chả có tác phong của một hiền thê hay hiền mẫu một tí nào ! (Tất nhiên có người vẫn có thể lư luận rằng nếu lấy chàng th́ nàng đă ra một “con người khác’ ! Có thể là như vậy ! )

Có bao nhiêu thứ muộn màng trên cơi đời này ? Vô tận !

Hệ quả của chúng ra sao th́ cũng là vô tận nốt !

Người viết bài hát ở đây chỉ nhắm vào một số muộn màng trong đời mỗi con người “b́nh thường” trong chừng mực như sau:

Ta có một người cha, một người mẹ. Khi c̣n trẻ trung, ta c̣n lo liệu cho thân ḿnh, gia đ́nh riêng của ḿnh, bước đuờng công danh của ḿnh, v.v.., rồi tự nhủ :”Ba Mẹ ḿnh th́ dù sao cũng c̣n trẻ ( tức là chỉ hơn ḿnh chừng hai mươi hoặc ba mươi tuổi ), đến chừng nào cuộc sống của ḿnh đă “ổn định” rồi, Bố Mẹ cũng già yếu thêm rồi th́ ḿnh lo thăm nom Bố Mẹ cũng chả muộn ǵ.”. Chỉ phiền có mỗi điều là càng sống ta càng thấy là khó mà có một thời điểm nhất định nào trong đời mà cuộc sống của ḿnh –cả về mặt vật chất lẫn tinh thần lại có thể được coi như thực sự “ổn định” ! Và trong khoảng thời gian chờ cho có đuợc ngày “tươi sáng” đó th́ hoặc Bố hoặc Mẹ của ḿnh –hoặc cả hai- đều đă ĺa đời. Đối với một người con hiếu thảo th́ cái đau trong sự muộn màng đó nó theo đuổi ḿnh đến suốt đời.

Hoặc cũng lại về mặt t́nh cảm: Một chàng yêu một nàng khi tuổi c̣n Xuân. Nàng th́ dài cổ chờ cho chàng chịu “nói ra một tiếng dứt khóat để cho người ta c̣n tính”, nhưng chàng th́ –cũng chả khác ǵ trong ví dụ nêu ở trên- có suy nghĩ là “Chuyện đâu c̣n đó; hai bên đều gắn bó với nhau; để chờ đấy cho ḿnh lấy xong cái bằng Đại Học hay có công ăn việc làm ổn định cái đă, rồi bấy giờ có vợ có con th́ mới đảm bảo đời sống vật chất cho vợ con đuợc, (bởi đời sống vật chất mà không ổn th́ đời sống tinh thần trong gia đạo cũng èo uột lắm !) “ ; v.v. và v.v..

Suy nghĩ kiểu đó th́ xem ra cũng có lư lắm; thế nhưng “con gái người ta có th́” ! Trong lúc chàng c̣n “cân nhắc cho chắc” th́ v́ một lẽ này hay lẽ nọ -tạm gác ra ngoài giả thuyết là nàng gặp người “có lư hơn”- th́ nàng đành bỏ chàng để đi lấy người khác cho đuợc việc ! Nếu chàng coi mối t́nh đó là quan trong th́ tất nhiên cái đau nó cũng gậm nhấm khá bền bỉ trong đời. C̣n nếu như chàng chép miệng :”Tưởng sao chứ c̣n con người không biết nghĩa thủy chung như thế th́ tiếc mà làm chi cho bận tâm”, … th́ sự thể lại khác !

V́ dụ cuối cùng, cũng thuộc lĩnh vực t́nh cảm của con người- : Yêu nhau nhưng hoàn cảnh này , lư do khách quan nọ không cho phép hai người yêu nhau có thể ăn đời ở kiếp với nhau. Đến gần cuối đời th́ t́nh cờ - tức là “duyên” coi vậy chứ vẫn c̣n nhưng “nợ” th́ c̣n chờ hạ hồi phân giải- đôi bên gặp lại nhau ! Có ai c̣n nhớ bài Thơ xưa –thuộc lọai “Thơ Mới” của Cụ Phan Khôi ? Đoạn đầu có câu :”Ôi đôi ta t́nh yêu nhau th́ đă nặng, nhưng lấy nhau đà không đặng, thôi th́ sớm liệu mà buông nhau !” Câu cuối, mười mấy năm sau gặp lại nhau nơi đất khách quê người, chuyện tṛ với nhau đôi câu, đến khi từ giă th́ “nh́n nhau con mắt c̣n có đuôi” !

Ôi là lưu luyến và bịn rịn !

C̣n một t́nh huống nữa, cũng khá phổ biến: Lấy vợ lấy chồng, có con có cái với nhau đầy đàn rồi, đến một lúc nào đấy trong đời chợt gặp người “lư tưởng”; ( người Mỹ họ gọi là “Ms Right” hoặc “Mr Right” ). Không muốn lôi thôi, th́ tốt hơn cả là nên mượn thuật ngữ trong các Truyện Tàu khi hai người tri kỷ gặp nhau muộn màng:”Lấy làm một sự gặp nhau quá muộn” ! Bởi ǵ chứ c̣n t́nh yêu theo dạng “chen lấn nhau” th́ chỉ có đưa đến phiền lụy. Người bên xứ này hoặc bên Anh người ta có lối nói:”In love, three people together become a crowd” – “trong t́nh yêu mà có đến ba người th́ cứ kể như đă trở thành một “đám đông chật chội” rồi”!

Đều là những chuyện muộn màng cả !

Bài hát này, cả phần lời lẫn phần nhạc, tác giả đều sọan trên đuờng lái xe đi làm hàng ngày hoặc gặp hôm nghỉ việc th́ phải đi giải quyết một việc riêng nào đấy ! Cũng là để tránh cho khỏi muộn màng !