Thay Lời Phi Lộ   |   Tiểu Sử   |   Tác Phẩm   |   Tiếng Đàn   |   Giọng Hát   |   Bài Viết   |   Trang Chính  |  

 
 

 

Nhạc nền :
Nắng Chiều
do Thanh Trang hoà âm và  đàn


 

 

Tưởng nhớ Lê Trọng Nguyễn
 

 
Nhạc sĩ Lê Trọng Nguyễn (áo trắng) và Thanh Trang

Nhạc sĩ Lê Trọng Nguyễn vừa mất ngày 9 tháng 1 vừa qua . Nếu đọc qua báo chí họặc nghe các Đài phát thanh đưa tin th́ thể nào muời lần như một ta cũng thấy nêu tên bài hát “Nắng Chiều” đi kèm với tên nguời vừa qua đời. Ngày nhạc sĩ Văn Cao mất th́ dù không cần phải nhắc đến “Văn Cao tác giả của Thiên Thai” phần lớn ai cũng biết. Hoặc đối với Trịnh Công Sơn th́ cũng vậy . Nhưng những tác giả như Lâm Tuyền, Ngọc Bích, ..khi qua đời mà không ai nhắc đến những bài hát của các vị ấy th́ có lẽ rất nhiều nguời ở lứa tuổi duới 50 đều không biết đến . Kể cả khi nhắc lại tựa đề những bài hát nổi tiếng một thời -v́ hay- của họ . Nhắc đến “Lâm Tuyền-tác-giả-của-“Lặng lẽ“” th́ mấy ai biết ? Hoặc ngay cả “Lâm Tuyền-“Tiếng thời gian””, đối với lứa duới 50 ! Với Ngọc Bích th́ họa chăng phải nhắc đến bài Tango “Mộng chiều Xuân” thiên hạ mới như sực nhớ ra một điều ǵ ! C̣n nếu nhắc “Trở về bến mơ“, “Lời hẹn xưa”, “Khúc nhạc chiều mơ”, những bài hát có giai điệu thật đẹp, thật trữ t́nh, th́ e cũng lại hiếm nguời nhớ đến .

Tôi nêu những điều ở trên là bởi chúng có liên quan trực tiếp đến Lê Trọng Nguyễn với bài “Nắng chiều” của ông ! Trong một cuộc nói chuyện với Nguyễn Phúc của Đài BBC truớc đây, nhạc sĩ LTN có nói rằng ông không khóai cái bài “Nắng chiều” cho lắm, tuy ngày viết xong bài hát đó th́ -v́ một lẽ riêng- ông rất hài ḷng ! Có cái ǵ đấy mâu thuẫn chăng ? Không ! Ông giải thích, qua buổi “nói chuyện” đó, là nguời ta thay nhau hát bài NC, theo nhau nhắc đến bài NC thời ấy mà  chả biết “cái con nguời tên Nguyễn đó là ai cả“ ! Lại cũng một truờng hợp, khá phổ biến, khi mà “tác phẩm nổi tiếng hơn tác giả “! Mà cũng v́ nguời thuởng ngọan chung chung, b́nh thuờng ngoài đời chỉ quen với “Nắng chiều” cho nên tác giả của nó lại thiệt tḥi thêm một phen ở chỗ là ít mấy ai biết đến, nhớ đến “Lá rơi bên thềm (chung với Nguyễn Hiền), “Sao đem”, “Bến giang đầu”, “Cát biển” (chung với Y Vân), “Chiều bên giáo đuờng”, “Nhớ Thu Hà-Nội“, “T́m nơi em “, v.v…

Trở lại truờng hợp của Văn Cao, Trịnh Công Sơn là những tác giả có lợi thế hơn về mặt “name recognition” (dễ nhận danh), nói theo kiểu nguời Mỹ! Phải chăng chỉ do giá trị nơi các bài hát ? Không hẳn ! Văn Cao không có những vụ như “Nhân Văn”, “Giai Phẩm”; Trịnh Công Sơn không có những ư kiến đối chọi của nguời thương kẻ ghét về mặt quan điểm hay lập truờng này nọ trong suốt hơn 35 năm th́ chửa chắc họ đă dễ có đuợc “hào quang” như nguời đời vẫn gán cho ! Bằng chứng hiển nhiên là cố Nhạc Sĩ Dương Thiệu Tuớc há chẳng phải là một cây đại thụ trong Tân Nhạc VN, với những tác phẩm làm say đắm ḷng nguời một thời, khi những nhạc sĩ lứa TCS vẫn c̣n ở tuổi học tṛ ? Nhạc sĩ DTT mất đi, mấy ai nhắc đến, nhớ đến ? Thời nay, ngoài chợ nhạc với đầy rẫy các CD, mấy ai thấy những bài hát của DTT ? Trong Văn Học Nghệ Thuật, có thực tài là một chuyện, lại c̣n phải có ma lực của “quảng cáo” duới nhiều dạng,  trong đó thị hiếu cùng các biến cố xoay quanh và gắn liền với cuộc đời của các tác giả là dạng then chốt,  và thuờng th́ các tác giả cũng không có can dự trực tiếp vào quá tŕnh tạo nên cái “hào quang“ cho chính ḿnh! Cứ tạm coi như “phần số“ của mỗi nguời nó như thế ! Có tài nhưng không sinh vào cái “giờ“ để đuợc nổi danh th́ cố mà chịu vậy!

Mấy tuần truớc đây, có dịp chuyện văn với Quỳnh Giao th́ cô ấy cho biết đă dự tính hát một lọat các bài của Lê Trọng Nguyễn và Lâm Tuyền. Hai anh em trao đổi với nhau là bài nào nên chọn. Chẳng hạn như cô ấy nhắc đến “Lá rơi bên thềm” của LTN và “H́nh ảnh một buổi chiều” của LT. Hôm đó th́ chỉ có Lâm Tuyền đă là nguời thiên cổ. Nay đến phiên Lê Trọng Nguyễn cũng từ giă cơi đời này luôn ! Ta c̣n lại đuợc những ai nào ? Ta c̣n các nhạc sĩ lớp tiền bối như Văn Giảng (tức Thông Đạt của ”Ai về sông Tương), Đăn Thọ (“Chiều tím”, “T́nh quê hương”), Nguyễn Hiền (“Ư Nhạc chiều”, “Về đây anh”, “Anh cho em mùa Xuân“, “Hoa buớm ngày xưa”, “T́m đâu”, “Lá thư gửi Mẹ“( Thơ của Thái Thủy), “Nhật Bằng” (“Thuyền trăng”, “Bóng quê xưa” (chung với Xuân Tiên ), “Chiều tà”,  “Sau lũy tre xanh”, “Thu ly hương” (chung với Đăn Thọ), Phạm Duy, Trịnh Văn Ngân (“Chiến sĩ của ḷng em”, “Nguời đưa thư đă đi qua”) …và ở bên nhà: Hoàng Giác (“Ngày về“, “Mơ Hoa”, “Lỡ cũng đàn”), Dzơan Mẫn (“Biệt Ly”, “Gió xa khơi”, “Hương cố nhân”), Nguyễn Thiện Tơ (“Nhắn gió chiều”, “Trên đuờng về“) … Nhớ đến đâu ghi đến đó; các vị nào tôi quên nhắc tới xin niệm t́nh luợng thứ ! Một số vị, tôi phải nhắc đến cả một lô bài hát bởi tôi nhắm chừng là cũng chửa dễ ǵ nguời đọc c̣n nhớ hết ! Nhắc lại với ḷng biết ơn, bởi cuộc đời chúng ta, hay ít ra cũng đối với nguời yêu nhạc, không có những bài hát mà chúng ta từng yêu thích th́ cũng đă mất đi “hương vị“ không ít ! Có thể nói không sợ sai là không có các vị ấy trên đời này th́ ta cũng đă mất đi không ít cái thú vị, niềm vui trong cuộc sống.

Chỉ mới năm truớc đây thôi, gặp lại ông Lê Trọng Nguyễn ở nhà một nguời bạn chung; thấy ông vẫn c̣n khỏe . Vẫn phi phèo điếu thuốc là khi cùng nhau chuyện tṛ ngoài sân. Vào đến trong nhà, tôi ngồi vào cây đăn piano, dạo một đọan của bài “Lá rơi bên thềm, hỏi đưa ông:”Có nhớ ǵ không đấy?” Ông lim dim dim nói: “cũng nhớ nhớ ..!” Tôi dạo một đọan bài “Nhớ Thu Hà-Nội”, cũng lại hỏi câu y như vừa lúc năy. Ông cũng lại lim dim trả lời tương tự ! Làm tôi nhớ một đêm cách đây cũng đă trên muời năm, Ông Nguyễn Hiền ông ấy gọi phone hỏi:” Này, “toa” có nhớ phần lời bài “Đừng quên” ngày xưa của “moa” không nhỉ ?” Hồi ấy ông đang rục rịch cho ra tuyển tập “Hoa buớm ngày xưa“ ! Những  lúc như vậy, sao mà tôi thương -theo cái nghĩa tŕu mến- các vị ấy như thế ! Có cái ngậm ngùi ǵ đấy len lỏi, mà chỉ những ai về già, đă qua cái lứa 55-60 mới cảm nghiệm đuợc khi nh́n lại những chỗ thân quen với ḿnh !

Lại một buổi trưa cách đây không lâu lắm, đang ngồi ở tiệm phở gà Nguyễn Huệ trên đuờng Bolsa ( 1st Street ) duới vùng Westminster - Santa Ana th́ một nguời luống tuổi ở ngoài buớc vào, ngồi đối diện với ḿnh ! Ông ta nh́n luớt qua tôi, và tôi cũng chỉ nh́n luớt qua ông. Đến khi nh́n lại lần thứ hai th́ tôi cẩn thận lấy cặp kính đeo lên mắt, và nhận ra chẳng ai khác hơn là ông “Nắng chiều” ! Tôi nói:” Ông ơi! Ông làm on đeo kính lên cho con nhờ với !” Bên kia nh́n kỹ lại nguời đối diện và nở nụ cười rất tươi ! Tôi hỏi:”Sao mà bà đầm nhà ông lại để ông đi đâu một ḿnh thế này ?” Đáp:” Hai vợ chồng xuống đây thăm đứa con gái mới sanh; bà ấy c̣n ở đang đó, tôi đi kiếm ăn một ḿnh”. Kế đó là vừa ăn phở vừa chuyện tṛ linh tinh . Lúc chia tay th́ tất nhiên là vẫn theo thông lệ, hẹn gặp lại nhau một ngày đẹp giời nào đấy ở San Gabriel nơi ông cu ngụ hoặc ở Covina nơi tôi thuờng trú ! Đấy là lần cuối cùng tôi gặp lại ông Lê Trọng Nguyễn. Chả có triệu chứng ǵ, xét về mặt ngọai h́nh nơi ông ngày hôm đó, báo hiệu là ngày hôm nay ông đă qua đời ! (Có ai gặp một nguời trong tiệm phở, ăn tô phở một cách mạnh dạn và ngon lành, mà lại có thể h́nh dung là chỉ không lâu nữa sẽ không c̣n bao giờ gặp lại v́ bệnh chứ không v́ tai nạn?)

Nhưng nói ǵ th́ nói, nhắc về một nhạc sĩ có thực tài mà không nói đến chính những bài hát của nguời ta th́ cũng như không . Nhưng đề cập đến một bài hát mà không có bài hát đó do một ai đấy hát lên - ít nhất cũng qua một cái CD - th́ cũng lại như không ! Chẳng lẽ lại cứ cái kiểu dùng chữ nghĩa tương đối cụ thể để nói về những cái trừu tuợng mà khi nghe th́ mỗi nguời nhất thiết đều nghe theo một cách, qua những t́nh cảm cùng kỷ niệm riêng tư của chính ḿnh ? Chả lẽ vẫn quanh quẩn với, kiểu như: những bài hát của LTN là theo phơng cách xưa (“Tôi là một nguời xưa lắm anh à”, lời của LTN nói với phóng viên Nguyễn Phúc của Đài BBC), khi nói về t́nh yêu th́ chủ yếu là nói về t́nh nguời, về chữ T̀NH nhiều hơn là chính nguời yêu cụ thể nào đấy của ḿnh, mà tất cả là lồng trong khung cảnh của thiên nhiên, của đời sống chung ? Nguời đọc nào xưa giờ vẫn có ḷng yêu thích những bài hát của Lê Trọng Nguyễn th́ tốt nhất là nên t́m nghe lại những bài hát của ông ! Những bài khác ḱa, chứ không phải chỉ có bài “Nắng chiều”, lạy Trời! Những bài thật hay khác nữa ḱa ! T́m nghe bài “T́m nơi em”, chẳng hạn, trong CD “Một đời tôi hát” của Anh Ngọc để thấy nét nhạc và lời ca như thể đă từ một thế giới nào khác vọng về, (như một bài Thánh ca), chứ không c̣n thuộc về thế giới có một bến sông, có một ngơ ngách đưa về một chốn làng quê, có tí nắng chiều, và tất nhiên là có dáng “gầy gầy” của ai đấy đang đứng đón bên thềm ..

Nhạc của Lê Trọng Nguyễn đẹp về giai điệu. Lời hát đẹp ở cái dung dị của nó; không cầu kỳ bí hiểm, không có cái kiểu làm duyên làm dáng ! Phải chăng v́ b́nh sinh ông vốn dĩ là một nguời hiền hoà, thẳng thắn, giản dị và rất khiêm tốn ? Trong một lần ông chuyện văn với tôi, đang nói vu vơ về một đề tài ǵ đấy, chợt có câu này:“Tôi ngại nguời khác gọi tôi là nhạc sĩ lắm ! Cứ xem nơi các tác phẩm của nguời khác, trong lănh vực âm nhạc Cổ Điển chẳng hạn, thấy ḿnh chưa là cái ǵ cả !” (Lần đó tôi có nói là tôi không đồng ư với ông! Tôi nói rằng âm nhạc thuộc phạm trù Văn Hóa, mà Văn Hóa th́ đi đôi với từng dân tộc. Là nguời làm văn học nghệ thuật th́ nếu như ông tạo dựng cái hay cái đẹp cho những con nguời có gốc gác nơi cùng quê hương đất nuớc với ông th́ cái đó mới đáng kể. Bảo nhạc Cổ Điển Tây Phương là chuẩn mực của Nghệ Thuật Âm Nhạc th́, đối với nguời Việt Nam đúng là nguời Việt Nam, chẳng khác ǵ như bảo rằng đĩa bánh bèo không quy mô, ngon lành như một đĩa “Pizza” của Ư! Lần đó nghe tôi nói thế th́ ông tóet miệng cuời cái cuời dân giă và đôn hậu mà những ai có dịp gần ông hẳn phải biết !)

Cũng trong buổi “nói chuyện” với Nguyễn Phúc của Đài BBC ông có nói đại ư thế này: “Khi tập tễnh sáng tác th́ ḿnh viết lách câu nhạc sao cho ra vẻ cầu kỳ phức tạp, thế nhưng có học hỏi thêm rồi có sáng tác thêm th́ mới nh́n ra sự thể là làm sao cho hay nhưng cho thật giản dị th́ mói là điều khó “!

Thuở nay tôi yêu thích những bài hát của Lê Trọng Nguyễn th́ cũng không ngoài những chuẩn mực do chính ông đă tự đề ra cho ḿnh như vừa nhắc lại ở trên!

“C̣n ǵ nữa ? Ngoài trời sao úa rồi ..!” (“Sao Đêm” của Lê Trọng Nguyễn)

Thanh Trang
Nam California, mùa Đông